ئيسماعيل حةمةئةمين: ئومبيَرتؤ ئيكؤ دةلَيَت: (ئةطةر رِؤمانةكانم خؤم بن،
ئةوا من ضيتر خؤم ناناسمةوة). رِؤمان وردناكريَتةوة بؤ سةر طةرِان بة
دووي بيبلؤطرافياي نووسةرةكةي، ئةطةر وابكةين ئةوا رِؤماننـووس
دةبيَتة خاوةني تةنها يةك رِؤمان، كة تيَدا بيبلؤطرافياي خؤي تؤمار
دةكات، كةواتة لةم حالةتةدا بيرةوةري و بيبلؤطرافيا كاريَكي زيادةن.
رِؤحي مرؤظ دابةش دةبيَت بة سةر وردةكارية بضووك و نةبينراوةكان، دابةش
دةبيَت بة سةر وردةكارييةكاني سةردةميَكي ميَذوويي، دابةش دةبيَت بة
سةر تؤني موزيكالي لة نيَو قةرةبالَغيي رِووداوةكاندا. ئةوةي ناوي
رِؤحي مرؤظة بةو ميتافيزكاليةتةوة كة باسي ليَوة دةكريَت، ضيرؤكي كةسة
لةبيركراوةكاني ئةم دنيايةن. من ثيَم واية فيطوري رِؤمانةكان لة نيَو
دةقدا خؤيان بة سةر خودي رِؤماننووسدا دةسةثيَنن، بيرورِاي فيطورة
خةلَقبووةكاني نيَو رِؤمان و جولةيان لة نيَو ثرِؤسةي طيَرِانةوةدا،
ذيانيَكي تايبةتن، بة جؤريَك كة لة كةسيَتيي رِؤماننووس دووردةكةونةوة.
ئةمة ئةزموونيَكي ثرِ ضيَذة، كة فيطوري دةقةكان خؤيان برِياردةري
ضارةنووسي خؤيان دةبن، نةك نووسةر ضارةنووسيان بؤ دياري بكات. ئةوانة
لةو شويَنةدا رِووداوةكان بةجيَدةهيَلَن كة خؤيان دةيانةويَت، نةك كة
نووسةر نةخشةي بؤ كيَشاوة.
من خؤم لة رِؤماني (كةوتنةخوارةي طورطيَك)دا برِيارمدابوو كة فيطوريَكي
وةك (سةربرِاوي طةورة) لة ئاودةستةكاني مزطةوتي طةورةي شاري سليَماني،
بة كوشت بدةم. تةواوي ضارةنووسي ئةو فيطورةم بةو شيَوةية نةخشةكيَش
كردبوو، كة لة لايةن كؤنة دوذمنةكاني يان بةعسييةكانةوة لة
ئاودةستةكاندا بيخنيَكنن و فرِيَيدةنة طؤلاوي ئاودةستةكةوة. لة
نووسينةوةي بةشةكاني دواييدا و دواي زياتر لة سيَ سةد 300 لاثةرِة،
ضارةنووسي فيطوري رِؤمانةكةم، لة كاتي سةرئاودا دلَي دةوةستيَت، لةو
كاتةدا بيري دةكةويَتةوة كة مةسينةكة ئاوي تيَدا نيية و لة بيري ضووة
ثرِي بكاتةوة و بةلوعةكةش دةميَكة مردووة، لةو ضركةساتةدا دلَي
دةوةستيَت، دةكةويَتة نيَو ضالاَيي قوولَي بن قووني خؤيةوة. بة
ثيَضةوانةي نةخشةكاني من وةك نووسةري دةقةكة كةس نايكوذيَت، بةلَكو زؤر
ئاسايي لار دةبيَتةوة بؤ نيَو ثيسايي. ئةمة ضارةنووسيَك بوو خؤم
ضاوةرِيَم نةكردبوو. هةروةها ئيَستا لة كاتي كاركردنم لة سةر ئةم
رِؤمانةي ئيَستام دا تووشي هةمان طرفت بوومةتةوة، هةموو
نةخشةكيَشانيَكم ليَ تيَكدةضيَت، هةموو ثيلانداننيَكم بؤ رِووداوةكان و
ئارِاستةكانيان دةضنة ئةو رِارةوانةوةي كة نازانم لة كويَوة
ثةيدادةبن، من بةر ئةو هةقيقةتة تالة كةوتووم، كة من وةك طيَرِةوة و
حيكايةتخواني ئةم ضيرؤكانة لة زؤر شويَندا دةسةلاَتي خؤم وندةكةم، بة
شيَوةيةك لة شيَوةكان من بةند و كؤيلةي ئةو رِوداو و كةسانةم كة لة
نيَو ضيرؤكةكانمدا خاوةني ذياني تايبةتيي خؤيانن، ضيتر من ئةو كةسة
ناميَنمةوة كؤنترؤلَي ذياني ئةوان بكةم، بةلَكو ئةوة خؤيانن
رِووداوةكان ثيَكديَنن و خؤيان دةكةنة ثالةواني، من تةنها طيَرِةوةيةك،
يان وةكو كاتبيَكي بةردةستي ئةوانم، من لةم قؤناغي ثيَطةيشتني
رِووداوةكاني نيَو رِؤمانةكةمدا وةك ئةو ثياوة وةهام كة بة دووي ئةم و
ئةوةوةم، وةك عةريزةنووس و كاتبيَكي زةمةني واليةكان، ضيرؤكي ئةم و ئةو
دةنوسمةوة، بيَ ئةوةي بتوانم دةست وةربدةمة هيض كاروباريَكةوة. بةم
شيَوةية رِؤحيَك نية ناوي خودي رِؤحي رِؤماننووس بيَت، بة قةد ئةوةي
رِؤحيَك هةية كة لة دةرةوةي ئةم ياريي خؤي دةكات. وةك هةميشة طوتوومة
ثالةواني رِؤماني باش تةنها لة سةر حسابي خؤي دةذي، نةك لة سةر حسابي
نووسةرةكةي.
رِابةر فاريق: ئايا مرؤظ ئةو كتيَبة نيية كة كؤي ميَذووي ثيَشووي
مرؤظايةتيي لة سةر نووسراوة؟ ئايا هةر ئةو جةستةي ئيَمة كة لة نيَو
ديوارةكانيدا بةندين، بؤ خؤي ئةو جةمسةري ليَكضوونة نيية كة ئيَمة بة
هةموو ئةواني ديكةوة طريَ دةدا؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: ثرسيارةكةت زياتر شيعريية، بةلاَم دةتوانين لة
طؤشةنيطايةكي سايكؤلؤذييةوة وةلاَمي بدةينةوة. (كارل طؤستاف يؤنط) كة
قوتابي (سيطمؤند فرؤيد) بوو، بة سةر دؤزينةوةي نةستي (كؤ) يان ضاكتر
واية بلَيَم كؤ نةستدا كةوت. (كؤنةست) ئةو نةستة ديَرين و
لةبيركراوةية نةوةيةك وةك بؤماوة بؤ نةوةيةكي تري بةجيَيدةهيَلَت،
تةواو وةك ضؤن رِةنطي ضاو و نةخؤشي و زؤر سيفةتي ديكة لة نةنك و
باثيرة دوورةكانةوة وةك بؤماوة لة ئيَمةدا دةردةكةون. يؤنط ثيَي
وابوو: ئةطةر رِيخؤلَة كويَرة يان كليَنضك ثاشماوةي جةستةيي كؤن بن،
ثاشماوةي جةستةيي مرؤظي ضاخة بةردينةكان بن لة جةستةي ئيَستاماندا
ئامادةبن، ئةوا دةروونمان بة هةمان شيَوة هةلَطري خةون و دلَةرِاوكيَ
و ترس و ويَنةكاني باثيراني دوورة... ثرِؤسةي نووسين، داهيَناني
هونةريي، تةنانةت زانستيش قوولَبوونةوةية بؤ نيَو ئةو ميَذووة ديَرينةي
خةون و ويَنةكان. رِؤماننووس لة ئةزةلةوة هةلَطري ويَنة ديَرينةكانة،
ئةو ويَنانةي كة تؤ بة ميَذوو ناوي دةهيَنيت.
رِابةر فاريق: كة ضيرؤك دةدويَ، ضيي دةدويَ؟ ئايا خوديَكي ناوازة و
تايبةتمةند دةدويَ، يان رِوحيَكي طشتيي؟ ئةوة مني مرؤظةكانة كة قسة
دةكا، يان منيَكة دةلالةت لة دةنطيَك دةكا لة نيَو خودي ضيرؤكنووسدا
نيشتةجيَية و ضيرؤكنووسي كردووةتة نا خود؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: ثيَم واية ضيَذوةرطرتن لة طيَرِانةوه، لة ثشت هةموو
كردةيةكي ضيرؤكنووسيندا ئامادةية. ضيرؤكنووس لة ثيَشدا ضيرؤك بؤ خؤي
دةنووسيَت، حةزكردن لة طةرِان بة دووي حكايةتةكان كةلَكةلَةي
ضيرؤكنووسه، وةك تلياكخؤر وةهاية كة موعتاد دةبيَت لةسةري. ئةو خووة
بؤ طيَرِانةوة، ئةو منة، ئةو سوبيَكتة، ثيَكديَنيَت كة ثيَيدةلَيَن
رِؤماننووس. ئيدي لة ض طؤشةنيطايةكةوة بابةتي ضيرؤك هةلَدةبذيَريَت،
ئةوة ثابةندة بة رِؤشبيري و جيهانبيني و سايكؤلؤذيةتي
ضيرؤكنووسةوة.
رِابةر فاريق: ئةطةر كةميَك وردبينةوة، دةبينين كة ضيرؤكي هةفتاكان،
ضيرؤكيَكة بةردةوام تةميَكي بةسةرةوة بووة، بؤ نموونة؛ لة طةليَك
لايةنةوة بارطاويكراوة بة ئايديؤلؤذيا، يان فيكريَكي ثيَشوةخت.
دةتوانين بلَيَين ئةم (تةم)ةي ئةوسا تا ئيَستةيش لة ثالَ ضيرؤكداية،
بةلاَم طؤرِانكاريي تيَدا كراوة و زمانيَكي شيعريي زالَة بة سةر بةشي
زؤري ضيرؤكةكاني ئيَستة، ئةمةيش بة شيَوةيةك لة شيَوةكان وةكوو سيحري
زمان خويَنةر فريو دةدا. ئةو رِوانينة لة بةرانبةر كام لة
ضيرؤكنووسةكاندا كورت دةهيَنيَ، يان دةتوانين بلَيَين: كامانةن ئةو
ضيرؤكنووسانةي دوور لةو تةمةي زماني شيعر طؤرِانكاريي بونيادييان لة
سةر ثيَكهاتةي ضيرؤكدا كردووة؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: ثرسياريَكي زؤر زيرةكانةية. بة هةقيقةت وايه. وةك
ئاماذةم ثيَدا، نةوةي رِوانطة بارطاوي بوون بة خةمي طؤرِاني دنيا،
ئايديؤلؤذيا وةك ئايينيَك مامةلَةي لةطةلَدا دةكرا، فيطوري نيَطةتيف و
فيطوري ثؤزةتيف ثيَوةر بوون بؤ ضيرؤكي سةركةوتوو. دةبوواية فيطوري
ضيرؤكةكان ثالَةوان بن بة ماناي وشة، نةدةبوواية شكستةخواردوو و
تيَكشكاو و لامسةلا بووناية. بابةتةكاني وةك نةبةزين و بةرةنطاريكردني
ئةو واقيعة تالَه، تيَماي طشتي بوون. ئةمانة هةمووي لة تةكنيكيَكي ثرِ
تةم و مذ و سمبؤليزم بةرهةم دةهيَنران. بؤ نموونة؛ شويَن لة
خؤلَةميَشي ئايديؤلؤذيا قوتاري نةبوو، هةموو شتيَك لة خزمةتي
بةرطريدابوو، شويَن لة ضيرؤكدا طوندي كوردي يان وةكو طةرِةكي
هةذاران بوو. بةمةش دؤزي بةرطري لة هةموو بةها ئيستاتيكيةكاني
دابرِابوو. ئةم سمبؤليزمة لة شيعردا، لة تيَماي نووسين بؤ فةلةستين و
ئةفريكا خؤيان نمايش دةكرد. لة هونةري شيَوةكاريدا رِةمزيةت و
تةعبيركردن لة ماناكاني ئازادي و سةربةستي زؤر بة زةقي لةسةر حسابي
ئيستاتيكاي بالاَ كاري بؤ ئايديؤلؤذيا دةكرد، دةبوواية هونةرمةند
رِةمزي كؤتر و رِةمزي بةنديخانة و مانا حازر بةدةستةكان نمايش بكات،
رِةنط لةو زةمةنةدا ديلي ضيَذبينيني ئايديؤلؤذيا بوو... هةموو ئةمانة
بؤ ئةوةي بة سانسؤردا تيَثةرِبن، دةبوواية بة تةمومذاوييةوة بخريَتة
سةر ئاستي دةربرِين. سالاَنيَكي زؤر نةوةي ئيَمة بةو وةهمة
هةلَخةلةتاين، لةبةرئةوةي ضيرؤكنووسةكاني ئةو سةردةمة دةيانطوت: ئةطةر
سانسؤري رِذيَمي بةعس نةبيَت، ئةوا هةطبةي ئيَمة زؤر بابةتي ديكةي
تيَداية... لة دواي رِاثةرِينةوة كة بواريَكي ئازاد رِةخسا بؤ
بلاَوكردنةوة، بؤمان دةركةوت لةو ضةند ديَرِة زياتر نةبيَت هيضي
ديكةيان ثيَنةبوو... ئةو شيعرييةتةي ئيَوة باسي ليَوة دةكةن رِةطةكاني
دةطةرِيَتةوة بؤ ئةو شيَوازة باوةي جاران. جؤريَكة لة لاوازي لة
دروستكردني رِووداو و طريَضن و فيطوري ئةكتيظي سةرنجرِاكيَشانة. ضيرؤك
بة ئاساني طيرِانةوةي رِووداويَكة بة ثرِاوثرِي، ئةم رِووداوة
بيَطومان كةس و شويَن و بونةوةر و تةنانةت شتةكانيش رِةطةزي بنضينةيي
ضيرؤك و رِؤمانن. شيعرييةت لة رِؤماندا لة دروستكردني ضؤنيَتيي
رِووداوداية، نةك ثةخشانخوازي بةتالَ لة هةموو مانايةك... شيعرييةت لة
هونةري طيَرِانةوةدا، ماناي دروستكردني ذيانة لة سةر ثةرِةي سثي.
ئةوةي ئةمرِؤ لة زؤر طؤظاردا دةيخويَنمةوة، هةموو شتيَكة، تةنها
ضيرؤك نةبيَت.
رِابةر فاريق: ضيرؤكي ئيَستةي كورديي، بة دةر لة طوتني حةرام و
حةلاَلَةكان، دةيةويَ ضيمان ثيَ بلَيَ؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: ضيرؤك هةلَطري ثةياميَكي دياريكراو نيية، ضيرؤكنووس
بونةوةريَكي سةرليَشيَواوة لةم دنيايةدا، بؤهيميية لة سروشتي خؤيدا،
جؤريَك لة حةزكردن بؤ دروستكردن و تيَكدان خودي ئةوي ثيَكهيَناوة،
بارانؤيايةكي سةير لة نيَويدا دةهيَنيَت و دةيبات. ثرسيارةكاني مردن و
ذيان، دؤزينةوة و رِووخاندن، جيابوونةوة و ئةشق و لةدايكبوون، لة هةر
ضيرؤكيَكدا بة جؤريَك لة نيَو بابةت و طريَضن و جولَةي ثالَةواندا
ديَتة سةر ئاستي دةربرِين. ئةوة ئايديؤلؤذياية كة ثيَمان دةلَيَت
ضيرؤك خاوةني ضةند طوتراويَكة.
ليَرةوة دةمةويَت بلَيَم كة ضيرؤك لة خودي خؤيدا نايةويَت هيض شتيَكي
دياريكراو بلَيَت، لة هةمان كاتيشدا دةيةويَت هةموو شتيَك بلَيَت.
رِؤماننووس دواي شتي سةير سةير دةكةويَت، ويَنةيةك، بيرؤكةيةكي
رِاطوزةر، دةنطيَك لة ناديارةوة، خةونيَكي بةرةبةيان بةرِةنطيَكةوة،
سريوةي بايةك، سةرنجدان لة بؤشايييةك، زؤر ئةزمووني ئاوةها ورد و مرؤيي
طوتنةكاني ضيرؤك و ضيرؤكننووس دياري دةكةن. هةر كاتيَك ضيرؤك لة
خزمةتي طوتراويَكي دياريكراودا بيَت، بيةويَت شتيَكي دياريكراو
بلَيَت، ئةوا زؤر لة بةهاي ئةدةبيي و ئيستاتيكيي خؤي لةدةست دةدات.
لةوانةية بؤ سةردةميَكي دياريكراو خويَنةر بؤ خؤي رِاكيَشيَت، بةلاَم
لةطةلَ بةسةرضووني ئةو قؤناغة، ضيتر ناخويَنريَتةوة. نابيَت ئةوة لة
ياد بكةين كة ئةدةب ميَذوويي نيية، بةلَكو بةردةوام بة سةر ميَذوودا
باز هةلَدةدات. لة هةموو ئةو مير و ضةكدارانةي ئيمارةتي بابان، تةنها
ئةو ثياوة (نالي) بة نيَو ئةو ميَذووةدا طةيشتؤتة ئيَمة، كة بة
دلَشكاوييةوة سليَماني بةجيَهيَشتووة بؤ مةنفا. نالي و سالم طرةوي
ئةدةبيان بردةوة، بة ماناي سةربةستي رِؤحي خؤيان بردؤتةوة، لةبةر
ئةوةي لة سةروو هةموو طوتراويَكي ثيَشوةختةوة بوون. بةم شيَوةية
ئةوان بوونةتة ئاويَنةكي رِاستةقينةي ذياني ئةو سةردةمة، نةك مير و
طزيرة دؤرِاوةكان. طوتراوةكاني سةردةمي باو ئةوةندة سةرسامي نةكردوون،
بة قةد هيَندةي دؤزينةوةي نةطوتراوةكان، دؤزينةي جوانييةكان لة
سةردةميَكدا كورد سةرقالَي شةرِي براكان بوو، خةمي يةكيَكي وةك نالي و
سالم بووة. ئاوةها ئةدةب طوتني نةطوتراوةكانة، نةك طوتني طوتراوة
باوةكان...
رِابةر فاريق: خويَنةراني ئيَمة ئةو توانستةيان هةية لةطةلَ رِةوتة
فيكرييةكاني رِؤماندا ثتر يةكتريي بطرنةوة، تا ئازار و نيطةرانييةكان؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: بةداخةوة، تا ئيَستا خويَنةر بة ماناي وشة، لة نيَو
ئيَمةي كوردا دروست نةبووة، ئةوةش شتيَكة بةردةوام ئازارم دةدات...
رِابةر فاريق: بؤضي رِيَذةي زؤري خويَنةرانمان بة دواي ئازاردا
دةطةرِيَن لة نيَو ئةو رِؤمانانةي كة دةيانخويَننةوة، بةرِاست، ئةطةر
رِؤمانيَك ئةم لايةنةي بة شيَوة سةلَتةكة تةوزيف نةكرد، خراثة؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: لة ئيَوارةيةكي ئةدةبيدا بة هاوةلَيَكي رِؤماننووسي
ئةلَمانم طوت: دةزاني ئيَمةي رِؤماننووساني كورد بؤ خويَنةريَك
دةنووسين كة هيَشتا لة دايك نةبووة. ئةطةر هةشبيَت ئةوا خؤي
نووسةرة... غيابي خويَنةري رِؤمان كاتيَكة كة نةتةوة بة طشتي
نةخويَندةوار بيَت، ئةمةش بة داخةوة ئةزمووني ئيَستامانة. ئةو نيمضة
خويَنةرة كورديية سيخناخة بة حوكمي ثيَشينة، سيخناخة بة سياتةتي
سةقةت، بة ئايديؤلؤذياي حيزبيي، قورباني سيستيَميَكي ئؤليطاريشيةت و
خيَلَةكيية، طةمارؤ دراوة بة سياسي طةندةلَ و سةقةت، طةمارؤ دراوة بة
هيَزيَكي طةورة كة توانايةكي مادديي زؤري بؤ لةناوبردني كولتووري
خويَندنةوة تةرخان كردووة. ئيدي لة نيَو ئةم هةموو خواروخيَضيةتدا
سروشتيية كة هةلَبذاردنةكاني خويَنةر لة ئاستيَكي زؤر خراثدا بيَت.
نووسةري رِاستةقينة دةبيَت شةرِ بؤ ئةوة بكات كة ئةم خويَنةرة لة نيَو
ئةم زةلكاوة دةربهيَنيَت، ئةمةش كاريَكي قورس و غةمبارة...
رِابةر فاريق: رِةخنةطرانمان بة دةر لة كارى خؤيان (رِةخنةطر)يى،
هاوكات (بةديل دؤزةرةوة)يشن، ثيَتواية ئةم دووانة طةرةكيان بة كةسى
تايبةتمةند و ئةكاديميستى تايبةت بة خؤيان هةبيَ؟ كةنطىَ دةقى ئةدةبيى
(ئةلَتةرناتيظ) دةخوازيَ؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: هةر كاتيَك رِةخنةطر ويستي ئةلَتةرناتيف بؤ دةقيَكي
ئةدةبيي بدؤزيَتةوة، ئةوا هةموو مةرجةكاني رِةخنةطري لة دةست دةدات.
باشتر واية بضيَت لة سياسةتدا كار بكات.
رِابةر فاريق: ثيَتواية هؤى داتةثينى بناغةى هةر دةقيَك، بةشيَكى بؤ
ئةوة بطةرِيَتةوة كة بوونيادى دةق لة مانا داخراوةكانةوة سةرضاوة
دةطريَ؟ بة واتةيةكى تر: بؤ ئةوةى ثيَكهاتةى دةق بثاريَزين لة
كالَطةرايى و بوونى كاتيى، ضي بكةين باشة؟
ئيسماعيل حةمةئةمين:
من تيَناطةم مةبةستت ضية لة بونيادي داخراوي دةق،
ئةوةندة دةزانم بؤ ئةوةي دةقيَكي ئةدةبي كالَ و كرض نةبيَت، ثيَويستة
لة ثشتيةوة رِؤشنبيرييةك و خويَندةوةيةكي فراوان ئامادة بيَت.
رِابةر فاريق: ديكارت رِوانينيَكي وةهاية: "من بير دةكةمةوة، كةواتة
هةم"، بةلاَم ئةوةى شاراوة ماوةتةوة، ئةمةية: كام (بير كردنةوة)
دةتوانيَ (بوون)يَكى ثرِ جوولَة و ئيبداعكاريى بةردةوام بةرهةم
بهيَنيَ، هاوكات بيركردنةوة لة كن تاكى هؤشيار تا ضةند ثةيوةستة بة
(ئاطايى) و (ئةوانيديكة)وة؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: كؤجيتؤي ديكارتي سةرةتاي لةدايكبووني ئةقلاَنيةت بوو لة
خؤرئاوادا، ئةو ئةقلاَنيةتة ئيَستا هابرماز طوتةني بؤتة
(ئةقلاَنيةتيَكي بيَبةزةيي) يان ضاكتر واية بلَيَم ئةقلاَنيةتيَكي
تةكنيكي و بةكاربةر. لة رِؤذئاواي ئيَستادا مرؤظةكان زياتر
بيردةكةنةوة، وةك لةوةي هةستيار و ئينساني بن بةرامبةر يةكتريي. هةموو
شتيَك لةطةلَ لؤذيكدا تةبا بيَت، بةرذةوةندي ثاريَزبيَت، ئةطةر
سةرئةنجامي كارةساتاويش بيَت بؤ دةرةوةي خؤي، بةلاَم مةرجي ئةوةي تيَدا
بيَت، بووني ئةو، ليَرةبووني ئةو فةراهةم بكات، ئةوا ثةسةندي دةكات.
تةماشاي ئةم دنياية بكة هاورِيَكةم ضةندة ناشيرينة، ثيَم بلَيَ كة
تةنها ضارةكيَكي سةر ئةم زةمينة ديموكراس و تيَر بيَت، ئةقلاَنيةت لة
كويَداية؟ بة ناوي ئةقلاَنيةتةوة نا ديموكراتيةت و ضةك و نةهامةتي بؤ
ميللةتاني ديكة رِةوانة دةكةن، ثشتطيريي هيَزة طةندةلَ و ئؤليطاريشةت و
خيَلَةكييةكان دةكةن، طرووثةي توندرِةو دامةزريَنن و لة دوايشدا كة
كاريان ثيَ نةما، سياسةتي دذة تيرؤريي دةكةن بة طذدا، ئيدي ئةم
ئةقلاَنيةتة جطة لة ئةقلاَنيةتيَكي بيَ بةزةييانة نةبيَت، دةبيَت ض
ثيَناسةيةكي ديكة هةبيَت بؤي؟
بة نيسبةت ثيَوةنديي نيَوان (من و ئةوانيتر)ةوة،ئةو ثرسيارة وجوديانة
كة ئةدةب لة ضيرؤكي ئادةم و حةواوة خؤي ثيَوة خةريك كردووة، ئةمة
هوشياري نووسةرةكةية كة دةتوانيَت هةموو ئةمانة لة دةقي
داهيَنةرانةدا تةوزيف بكات.
رِابةر فاريق: ضى لةو واقيعة تالَة بكةين كة خةيالَ و فةنتازيا ناتوانن
بيطؤرِن؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: كاري ئةدةب و فيكر و رِؤشنبيريي – بة طشتي-، طؤرِيني
واقيع نيية بة رِاستةوخؤيي، بةلَكو سارتةر طوتةني: (دروستكردني
نيَوةنديَكي شليَطيرة، كة تيَدا بيرورِاكان لةدايك بن و طةشة بكةن، لة
هةمانكاتيشدا هةنديَكيان بمرن...).
رِؤشنطةري، مؤديَرنة، سةردةمي لة دايكبووني ئةو هةموو نيَوةندانةدا
بوو، كة لة هةموو بوارةكاني ئةدةب و هونةري شيَوةكاري و شانؤ و
فةلسةفة و سياسةتدا طةشةي بة خؤيةوة بينيوة. هةموو ثيَكرا بةشداربوون
لةو يؤتؤثيايةدا كة ناوي مؤديَرنة بوو. ثيَكهيَناني يؤتؤثيا، فانتازيا
و خةيالَيَكي فراواني ثيَويستة بؤ مةزندةكردني دوارِؤذ. هةر كاتيَك
نةتةوةيةك، طرووثةيةكي كؤمةلاَيةتيي، تةنانةت مرؤظ بة رِووتي و
تةنيايي، خةيالَي لة دةستدا، دةبيَتة نةتةوةيةك بيَ خةيالَ و
فانتازيا، وةك ئيَستاي كوردي، خةوني ثاشةرِؤذ لة دةستدةدات. يةكيَك لة
كارةكاني نووسيني جيدي بةخشيني ئةو هيَزةية بؤ طؤرِان. من ثيَم واية
طؤرِان بة بيَ يؤتؤثيا و خةيالَيَكي دروست، لة فاشييةت و دواكةوتوويي
هيضي ديكةي ليَ بةرهةم نايةت.
رِابةر فاريق: (دؤريس ليَسينط) رِوانينى وةهاية: (هةنديَك كةس بانطةشةى
ئةوة دةكةن كة رِةخنة رِةسةنايةتيى لة مرؤظدا كالَدةكاتةوة، بةلاَم
ئةطةر من رِةسةنايةتى و داهيَنانم هةبن، ئةوا لة رِيَطةى رِةخنةوة بة
دةستم هيَناون). ئةم رِستةيةى ليسينط لة كويَوة ناكؤك و تةبا
دةكةويَتةوة لةطةلَ (داهيَنةر) و (داهيَنان)ى ئةدةبيى؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: بة ثيَضةوانةي ئةم رِاية، ثيَم وايه، ئةوة رِةخنةية كة
هةموو شتيَك بينا دةكات كة خؤي هةلَطري تؤوي طةشةكردنة. ئةوة
رِةخنةشة كة ماسكي ئةو درؤ ناشرينانة هةلَدةداتةوه، بة ناوي
رِةسةنايةتي و بالاَييةوة دةيةويَت هةلَمانخةلَةتيَنيَت. رِةخنة
جةوهةري رِاستةقينةي شتةكان ئاشكرا دةكات، هةموو ئةو ئيديانة
دةرِووخيَنيَت، كة تؤوي رِووخاني لةطةلَ خؤيدا هةلَطرتووة. من ثيَم
واية ئةوة رِةخنةية كة رِةسةن لة ثووض جودا دةكاتةوة، درؤ لة
هةقيقةت جودا دةكاتةوة. ديدي رِةخنةيي، ديديَكي ئيستاتيكية كة شةرِ
بؤ جوانييةكان دةكات.
رِابةر فاريق: يةكيَك لة رِوانينةكانى (ديَرك والَكؤت) وةهاية: (ئةدةب
دةمى زاميَك هةلَدةداتةوة، قوولَتر لةو زامةى ميَذوو هةلَيدةداتةوة).
ئيَمة دةتوانين بةم شيَوةيةيش بلَيَين: ليَكؤلَةر و رِةخنةطرى كورديى
قوولَتر دةضنة نيَو ثيَكهاتةى دةقةكان؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: جادووي ضيرؤك و رِؤمان و هونةري طيَرِانةوة - بة طشتي
- لةوةداية كة ئةو ميَذووة دةنووسيَتةوة، ميَذووي طشتي فةرامؤشي
كردووة. ميَذووي ئةو كةسانةي لة دةرةوةي ميَذووي طشتيدا بة نيَو
ذياندا تيَثةرِيوون. بيرت نةضيَت ئةوة غيابي رِةخنةطرة كة خويَنةر
ئاوةها بة ثةرِةوازةيةوة نازانيَت ضي بخويَنيَتةوة. نازانيَت كامة
ميَذوو ثرِيَتي لة درؤ و جوانييةكان، لة كويَشدا دريَذة بة بوونيان
دةدةن...
رِابةر فاريق: ثيَوةنديى نيَوان (دةق) و (ضيَذ) لة نيَو ئةدةبى ئيَمةدا
تا ديَ كالَ و كالَتر دةبيَتةوة، تا ئيَستةيش ئيَستطةليَك بؤ ئةم دوو
زاراوانة نةكراون لة لايةن رِةخنةطرانمان - ئةطةر برِيارة رِةخنةطرمان
هةبيَ-، بؤ ئةوةى تيَكةلاَوبوونيَكى رِةطئاذؤيى بخولَقيَنين ثيَويستة
لة كويَوة دةستثىَ بكةين؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: ثيَش ئةوةي بنووسيت، ثيَويستة خويَنةريَكي هةراش بيت،
بةداخةوة تةنانةت شاعير و هونةرمةندةكانمان ناخويَننةوة، ض جاي بة
نيَو رِةخنةطرةكانمان.
رِابةر فاريق: دةق دةتوانيََ ببيَ ئةلَتةرناتيظ لة بةرانبةر نامؤيي و
بيَزارى كة دةقنووس لة سةروةختي تةنطانةدا دةستى بؤ ببا؟
ئيسماعيل حةمةئةمين: هةر كاتيَك دةق بووة تةنةكةخؤلَي بيَزاريةكاني نووسةر،
ئةوا هةموو شتيَكة، تةنها دةقي داهيَنةرانة نةبيَت...