هةظثةيظيني (رِابةر فاريق) لةطةلَ (ئارام كاكةي فةلاح)ي ضيرؤكنووسدا
سازداني: رِابةر فاريق
قسةكردن لة بارةي ئةزمووني كةسيَك كة ضيرؤكنووسة، قسةكردنيَكي
فرةرِةهةند نةبيَ لة دواجاردا بؤشاييةكي طةورة دةخولَقيَنيَ، ئةطةر
هاتوو ئةم قسةيةيش دريَذبووةوة و بوو بة هةظثةيظين و وةستان لةسةر
طةليَك ويَستطةي ذيان و بةرهةمةكاني ضيرؤكنووس، ئةوا ئةركةكةي
ديمانةكار قورستر دةبيَ، بةلاَم ئةم ماندووبوونة لة بةرئةنجامدا
سووديَكي طةورةي دةبيَ، زؤر بة كورتي، يةكيَكيان ئةمةية: هةظثةيظينةكة
دةضيَتة نيَو ئةرشيفي خويَنةرةكاني ضيرؤكنووسةكةوة و هةمووانيش ثتر لة
رِوانطةي وييةوة نزيكتر دةكةونةوة و دةزانن ئاستي مةعريفةي ئةو نووسةرة
ضةندة، هةلَبةت لة دواي خويَندنةوةيةكي خويَنةرانةي جيدديي. لةم
هةظثةيظينةدا (ئارام كاكةي فةلاح) لةسةر طةليَك ويَستطةي ذياني
تايبةتيي خؤي، هاوكات سةرةتاي ضيرؤكنووسين و بلاَوكردنةوةي و
دريَذبوونةوةي ثرِؤسةي خويَندنةوة و نووسين، دةدويَ. ليَرةوة بؤ ئةوةي
ثيَشةكييةكة نةبيَ بة تةرةف، ياخود ثيَداهةلَطوتن، وةها باشترة خودي
وةلاَمةكان بخويَندريَنةوة، تا لةويَوة ثتر ئاشناي ئةزمووني ضةندين
سالَةي ئةم ضيرؤكنووسة بين. ئةمةيش هةظثةيظينةكة:
رِابةر فاريق: يةكةمجار خويَنتةوة يان نووسيت؟
ئارام كاكةي فةلاح:
من زؤر مندالَ بووم دةستم كرد بة خويَندنةوة، هةر ضاوم هةلَهيَنا،
كتيَبخانةيةكي طةورة كة هي باوكي ئازيزم بوو لة مالَةكةماندا بوو. ثيَش
ئةوةي فيَري خويَندنةوة بم، باوكم فيَري كردين كة رِيَزي كتيَب بطرين.
كة سةيري ئةو كتيَبخانة طةورةيةي مالَةوةم دةكرد هةنديَ جار موضركم ثيا
دةهات، هةر لةخؤمةوة حةزم دةكرد منيش خاوةني كتيَبيَك بم و طرنط نةبوو
ض كتيَبيَ، طرنط ئةوة بوو ناوي مني بةسةرةوة بيَت و هةميشة خةونم
بةوةوة دةبيني، بةلاَم قةت رِووم نةهات لاي كةس باسي بكةم.
رِابةر فاريق: ئةو هؤكارانة كامانةن كة ثةلكيَشيان كردي بؤ نيَو
فةزاكاني نووسين و خويَندنةوة. لة كاتيَكد لة نيَو كؤمةلَطةيةكي
داخراودا طةورة بووي؟
ئارام كاكةي فةلاح:
يةكيَك لةو هؤكارانة ئةو كتيَبخانةيةي باوكم بوو كة هةموو كتيَبةكانيم
بة باش و خراثيانةوة خويَندبوةوة، كؤمةلَطةي ئيَمة داخراو بوو، ئيَستاش
واية بةلاَم مالَي ئيَمة زؤر كراوة بوو، بيرمة من زؤر مندالَ بووم لة
سةرةتاي حةفتاكاندا باوكم بة ئيَواران هةمووماني كؤدةكردةوة و كتيَبي
بؤ دةخويَنينةوة، من هةر زؤر مندالَ بووم بة هةموو نووسةرة جيهانييةكان
ئاشنا بووم، بيَطومان ئةوسا كتيَبةكان زؤربةيان بة كوردي نةبوون، باوكم
يةكسةر وةريدةطيَرِانة سةر كوردي و بؤي دةخويَنينةوة، ئيَستا كة بيري
ليَ دةكةمةوة و ئةو هةموو باوكة تةممةلاَنة دةبينم هةست دةكةم لةو جؤرة
باوكانة هةر زؤر دةطمةنن و منيش لةوةدا بةختيَكي ضاكم هةبوو كة خاوةني
باوكيَكي وا بووم.
رِابةر فاريق: لة نيَوان (كؤمةلَطةي داخراو) و (مالَي كراوة)دا كة
ثارادؤكسي يةكترين و كاريطةري لةسةر مندالاَن بةجيَ دةهيَلَن، تةنانةت
بة شيَوةيةك لة شيَوةكان دةبن بة كؤمةككاري وةها كة مندالَةكة قوولَتر
بيربكاتةوة، ئةو سةروةختة تووشي سةرسوورمان نةبووبووي بةرانبةر ئةم
ليَكدذة؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة رِاستيدا زؤر، بةتايبةتي ئةو كاتانةي هاورِيَكانم دةهاتنة مالَةوة
بؤ لام و دةيانبيني كة هةموومان وةكوو يةك سةير دةكريَن و قسةي
هةمووشمان ض طةورة ض بضووك سةنطي خؤي هةية، لة رِاستيدا مالَي ئيَمة
مالَيَكي زؤر ديموكراتيي و فيدرالَيي بوو، لة سيستيَمي ئيَستاي عيراق
زؤر باشتر بوو. نة ليَدان لة مالَي ئيَمةدا هةبوو، نة زماني هةرِةشة و
تاوانبار كردن. بيَطومان ئةمانةش بؤ دوايي كاريئةطةري طةورة بةجيَ
دةهيَلَن و دةبنة بةشيَك لة كةسايةتيي ئةو
كةسة.
رِابةر فاريق: يةكةم نووسين كة خويَندتةوة كةي و ضؤن
بوو؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة سةرةتاي حةفتاكاندا باوكم رِؤذنامةي (ذين)ي دةردةكرد، بةو مندالَيية
من هةموو ذمارةكانيم دةخويَندةوة، بةلاَم يةكةم كتيَب وا بزانم
رِؤماني (ذاني طةل)ي مامؤستا (ئيبراهيم ئةحمةد) بوو كة لة ضاثخانةكةي
ئيَمة ضاث بوو و باوكيشم هةمووماني دةبردة ضاثخانةكة و كة ضاثي دةكرد
ئيَمةش كؤمان دةكردةوة و ئةمةندة لةبةرضاومدا لاثةرِةكاني دووبارة
دةبوونةوة، هةموويانم دةرخ كردبوو. بيرمة كة (د. كةمال فوئاد) لة
ئةلَمانياوة (ئةطةر بة هةلَةدا نةضووبم) ثيَشةكييةكي بؤ رِؤمانةكة
نووسي و ناردي بؤ باوكم.
رِابةر فاريق: باوكت تا ضةند كؤمةككارت بوو بؤ تا رِوو لة ثرِؤسةكاني
خويَندنةوة و نووسين
بكةن؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة رِاستيدا زؤر، بة تايبةتي بؤ خويَندنةوة، بةلاَم من هةستم دةكرد
كةمتر ثيَي خؤشة بؤ نووسين، ئةوةش لةبةر ئةوةي خؤي دةيزاني ئةوةي
خةريكي نووسين بيَت قةت لة ذياندا بةختةوةر نابيَت. خؤي لةوسةري
طةرِابووةوة، بؤية حةزي نةدةكرد مندالَةكاني شويَن ثيَي هةلَبطرن،
بةلاَم من هةرضي شتيَكم بنووسيباية يةكةمجار بؤ ئةوم دةخويَندةوة،
دواييش كة ئيَوارة هةموومان كؤدةبووينةوة بؤ دايكم و خوشك و براكانم،
هةرضةندة نووسينةكان خراث بوون، بةلاَم هةمووان بة تامةزرؤييةوة
طويَيان دةطرت، تا جاريَكيان ضيرؤكيَكم نووسي بةناوي (تابلؤ)وة، كة وةك
سةرةتا زؤر خراث نةبوو، بةلاَم ئةو زؤري ثيَ باش بوو، وتي با ئةمة
بنيَرين بؤ ضيرؤكنووسيَك و بزانين ئةو ضيي دةلَيَت، تةلةفؤني كرد بؤ
كاك (رِةئووف حةسةن) و ثيَي وت كة برادةريَك ضيرؤكيَكي نووسيووة و حةز
دةكات رِاي ضيرؤكنووسيَك لة بارةيةوة بزانيَت، نةيوت هي منة، كة بؤي
نارد و خويَندبوويةوة، بة باوكمي وتبوو كة ئةمة ئةطةر يةكةم ضيرؤكي ئةم
برادةرة بيَت، ئةوا يان ئةمة دوا ضيرؤكي دةبيَت و ئيدي واز لة ضيرؤك
ديَنيَت، يان ئةم نووسةرة لة دوارِؤذدا نووسةريَكي باشي ضيرؤكي كوردي
دةبيَت. ئةم ضيرؤكةم لة سالَي (1983)دا لة رِؤذنامةي (هاوكاري)دا
بلاَوبووةوة، دوايي ضةند ضيرؤكيَكي ترم لة طؤظاري (بةيان)دا
بلاَوبوونةوة كة باسي ذان و ئازارةكاني قووتابياني زانكؤي دةكرد، من لة
زانكؤي موسلَ دةمخويَند و ئةم زانكؤيةش بةنديخانةيةكي طةورة بوو بؤ
ئيَمة، ئةطةر ئيَستا ثيَم بلَيَن دةتةويَ تةمةنت بضيَتةوة دواوة و
بطةرِيَيتةوة ئةو زانكؤية وةك جاران، دةلَيَم نا... سوثاس، نامةويَ
بطةرِيَمةوة بؤ دؤزةخ، بةلاَم ئيدي لةو دؤزةخةدا دةمنووسي و لةويَش بؤ
هاورِيَ نزيكةكانم دةخويَندةوة و ماتييةكي زؤر
دايدةطرتين.
رِابةر فاريق: ئةطةر سةرنج بدةين، دةبينين باوكتان (كاكةي فةلاح) شاعير
بووة، بةلاَم هةرضي ئيَوةن رِووتان وةرضةرخاندووة بةرةو ضيرؤك، هؤكاري
ئةم جووداوازيية بؤضي دةطةرِيَنيتةوة؟
ئارام كاكةي فةلاح:
رِةنطة ويستبيَتم شتيَكي تر تاقي بكةمةوة! كة هي باوك نةبيَت، نازانم،
بةلاَم زؤر حةزم لة شتيَك بوو طيَرِانةوةي تيا بيَت، لة شيعردا سيحري
طيَرِانةوةم نةدةبيني، شيعر ثرِ بوو لة وةسف كة بالَيَكي ثيَ دةدايت
بفرِيت و خؤت رِزطار بكةيت، بةلاَم من دةمويست لة شويَني خؤمدا
بميَنمةوة و لة شتةكان رِابميَنم و بة شيَوةيةكي تر بيانطيَرِمةوة، بة
هةرحالَ، ئةوة رِاي ئةوساي من بوو بؤ شيعر (هيوادارم شاعيرةكان ليَم
زووير نةبن)، هةرضةندة من جار جار شيعريشم دةنووسي، بةلاَم بلاَوم
نةدةكردنةوة، ئيَستاش كةم كةم شيعر دةنووسم، كاتي خؤي قةسيدةيةكم نووسي
بة ناوي (قةسيدةي يار) و لة طؤظاري (ئايندة)دا بلاَوبووةوة، رِةنطة
ديوانيَك شيعرم هةبيَ، بةلاَم دةستكاري زؤري دةويَت تا ليَيان رِازي بم
و ضاثيان بكةم. ئيَستا رِام واية ئةوةي شيعر لة ذانرةكاني تر جيا
دةكاتةوة، ئةوةية كة مرؤظ دةتوانيَ بينووسيَ و بلاَويشي نةكاتةوة. شيعر
وةك طؤراني وتن واية، مرؤظ دةتوانيَ دةنطيشي خؤش نةبيَت، بةلاَم هيض
نةبيَت لة حةمامدا طؤراني بلَيَت، شيعريش ئةو سةربةستييةت ثيَ دةدات كة
رِةنطة شاعيريش نةبيت، بةلاَم لة ذيَرةوة خاوةني ضةند ديوانيَك
بيت.
رِابةر فاريق: ئةو ضيَذةي لة رِؤماني نووسةريَكدا وةريدةطري، دةتواني
تا ئةو ئاستةيش ببيت بة خويَنةري خؤت و ضيَذ لة بةرهةمةكانت
وةربطري؟
ئارام كاكةي فةلاح:
نووسةران هةميشة ضيَذيَكي زؤر لة بةرهةمةكاني خؤيان وةردةطرن، ئةو
كةسةي دةلَيَت ضيَذي ليَ نابينم رِاست ناكات، بةلاَم ئةوةي جياي
دةكاتةوة لة نووسيني كةساني تر ئةوةية كة تؤ دةتواني سةرسام بيت بة
تيَكستي نووسةراني تر، بةلاَم مرؤظ قةت سةرسام نابيَت بة نووسيني خؤي،
ضونكة خؤي نووسيوويةتي، ئةطةر زؤر زؤر جوانيش بيَ هةر ثيَي سةرسام
نابيَت، ضيَذ بينينةكةش ئةوكاتة دةردةكةويَت كة بةرهةمةكة
بلاَودةبيَتةوة و نووسةر ئةوسا دةبيَتة خويَنةري خؤي و ضيَذي ليَ
دةبينيَت. بيَطومان ئةم قسةية هةنديَ نووسةري (نةخؤش و خؤبةزلزان)
ناطريَتةوة كة بة هةموو شتيَكي خؤيان
سةرسامن.
رِابةر فاريق: يةكةم بةرهةمي ضاثكراوتان كؤمةلَة ضيرؤكي (زيَراب)ة،
دواهةميش تا كاتي ئةم ضاوثيَكةوتنة (نووسينةوةي درِك). لة رِوانطةي
خؤتانةوة جوايةزييةكان ضين؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة رِاستيدا باسكردني ئةو جوايةزيية كاري من نيية، ئةوة زياتر كاري
رِةخنةطرةكان و ئةو كةسانةشة كة ديدار ساز دةكةن، بةلاَم هةر لةبةر
رِيَزي ثرسيارةكةت دةلَيَم، كؤمةلَة ضيرؤكي (زيَراب) كة بيست سالَيَك
ثيَش ئيَستا نووسيوومة، وةك هةموو سةرةتايةكي تر سادةية و بة هيض
جؤريَك ثيَ نةطةيشتووة، ئةوسا من وةك طةنجيَك زياتر باسي خؤمم كردووة
و دنيام تةنها لة خؤمةوة بينيوة و شمزانيوة هةر دةبيَ وا بيَت. لة
كؤمةلَة ضيرؤكي (زيَراب)دا تةواو لة ذيَر كاري دوو نووسةري طةورة
هةولَم دةدا دةرضم و نةمدةتواني، ئةوانيش (كافكا) و (ساديقي هيدايةت)
بوون، لة هةمان كاتيشدا دةمويست بة زمانيَك بنووسم وةك زماني نووسيني
(شيَرزاد حةسةن) شيرين بيَت و نةمدةزاني ضؤن. من خؤم نةدؤزيبووةوة و
هةر لة طةرِاندا بووم. بةلاَم كاتيَكي زؤري دةويَ تا نووسةران زمانيَكي
تايبةت بة خؤيان دروست دةكةن، من هةست دةكةم ئيَستا ئةو زمانةي من ثيَم
نووسيوة لة (نووسينةوةي درِك)دا هي خؤمة. جياوازيي نيَوان ئةو دوو
كؤمةلَة ضيرؤكة ئةزمووني بيست سالَ نووسينة. من خؤم هةميشة حةز دةكةم
هةموو كؤمةلَة ضيرؤكةكانم لة يةكتري جياوازبن، ضيرؤكةكاني نووسينةوةي
درِك بة تةكنيكيَكي تةواو جياواز نووسراون، ثالَةوانةكاني ضيرؤكةكاني
من ئيَستا دةضنة ناو ضيرؤكي ترم و دةبن بة ثالَةواني ترو دريَذة بة
ذيانيان دةدةن. زؤر وردةكاريي تر هةن كة من خؤم حةزناكةم باسيان
بكةم،
رِابةر فاريق: ئيَوة هةميشة جةختتان لةوة كردووةتةوة كة نووسةر زياتر
لة واقيع ثيَويستي بة فةنتازيا و خةيالَ هةية. ئةمة لة كاتيَكداية كة
ئاطايي لة ثشت فةنتازي نووسةرةوة بيَت، كةسيَ كة خةيالَي فراوان نةبيَت
دةتوانين وةكوو نووسةريَكي شكستبار سةرنج لة بةرهةمةكاني
بدةين؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة رِاستيدا مةسةلةي خةيالَ و واقيع دوو ضةمكي طرنطن و هةميشة
باسكردنيان ديَنة ثيَشةوة.خةيالَ و واقيع ضةندة دذي يةكن هيَندة دؤستن
و خزمةتي يةك دةكةن و بيَ يةكتريش هةلَناكةن.ئيَمة ثيَويستيمان بة
فةنتازيايةكي فراوان هةية نةك لةبةر خةيالَ خؤي بةلَكوو لةبةر ئةوةي
بتوانين واقيع جوانتر بنووسينةوة.بةبيَ خةيالَ نووسينةوةي واقيع نابيَت
بة ئةدةب.ئةوةت بير نةضيَ كة خةيالَ لة بيركردنةوةو كولتووري ئيَمةدا
شتيَكي نيَطةتيظة و رِستةكاني وةك (خةيالَثلاَو و ليَدة خةيالَ و بفرِة
بة خةيالَ و خةيالَخؤش) دةيةها رِستةي لةم بابةتة سةيركردني تةواوي
ئيَمة بؤ خةيالَ ثيَشاندةدات و ئةمةش بة تةواوي كاريَكي خراثي كردة سةر
ئةدةبي ئيَمة تا سةرةتاي ئةم سةدةية. لة سالَي2000ةوة سةيركردني ئيَمة
بؤ خةيالَ طؤرِانكاري بةسةردا ديَت و ئةدةبي ئيَمة لةو طؤرِانةدا
دةستثيَشخةري دةكات و تا ئيَستاش بةردةوامة، بؤية ئةو نووسةرةي كة
خةيالَيَكي فراوان لة بةرهةمةكانيدا نةبيَت لة نووسيني تيَكستيَكي
جواندا شكست ديَنيَ و زوو بيردةضيَتةوة.
رِابةر فاريق: ئةطةر بة ورديي سةرنج لة هةر يةكيَك لة ضيرؤكةكاني ئيَوة
بدةين، جوايةزييةكي طةورة خؤي نمايش دةكات، ئةمةيش لة ضيرؤكي (ويَنةكان
دووبارة دةبنةوة) و (فرميَسكي شاريَك) و (نووسينةوةي درِك) و
(درةوشاندنةوةي مةحالَ)ةوة تا (باوكي ناو تةلةفؤن) بةدي دةكريَ، لة
بارةي جوايةزييةوة ليَرةدا ثرسياريَك دةكةين: ضؤن دةتوانين قوولَنووس و
جوايةز بين، لة كاتيَكدا ئةدةبي ئةمرِؤي كوردي ليَوان ليَوة لة
دووبارةبوونةوة و ساكارنووسي؟
ئارام كاكةي فةلاح:
دةبيَ هةميشة تيَكستة جيهانييةكان بخويَنينةوة و خةيالَماني ثيَ فراوان
بكةين، دةبيَ قةت لة نووسيندا ثةلة نةكةين و هةميشةش ئةو شتةي ئيَستا
دةينووسين جياواز بيَت لةو تيَكستةي مانطيَك ثيَش ئيَستا نووسيومانة،
دةبيَ رِةخنةطريَكي جددي دةقةكاني خؤمان و ئةواني تر بين، ئةطةر
رِةخنةشيان ليَ طرتين بة دلَيكي فراوانةوة وةريبطرين. دةبيَ ئامادة بين
ئةطةر تيَكستيَك خراث بوو فرِيَي دةين، بةلاَم ئةوةت بير نةضيَ كة
دووبارةبوونةوة و ساكارنووسي لة ئةدةبي هةموو طةليَكدا هةية و هيض
ميللةتيَك لةسةر ئةم ئةستيَرةية نادؤزيتةوة، هةموو تيَكستةكاني جوان و
ثرِ داهينان بن، تا دةقيَكي جوان دةخويَنيتةوة دةيةها و سةدةهاي
ناشيرينت ثيَ تةواو ناكريَ، لة دواي هةموو دةقيَكي جوانةوة ضةند
دةقيَكي كةم و جواني تر لة دايك دةبن و لة دواي هةموو دةقيَكي
ناشيرينيشةوة سةدةها دةقي ناشريني تر. من ثيَم خؤشة كة تؤ ئةو
جوايةزيية لة ضيرؤكةكاني مندا بةدي دةكةيت، ضونكة لاي من طرنطة خويَنةر
ئةو جياوازيية ببينيَت و ئةوةش خةوني طةورةي منة و دةبيَ نووسةراني
تريش ئةو خةونةيان هةبيَ و هةولَي بؤ بدةن. بة بيَ كؤكردنةوةي كؤمةلَيَ
خةون و ئارِاستةكردنيان بةرةو شويَني مةبةست، مةحالَة جوايةزيي لة
نووسيندا.
رِابةر فاريق: دةكريَ ليَرةدا ئيَمةش، هاوكات لةطةلَ (كاريتة)ي كضت
بثرسين: ضيرؤكةكانت باس لة ضي
دةكةن؟
ئارام كاكةي فةلاح:
كاريتة تةمةني 5 يان 6 سالاَن بوو كة هةميشة حةزي دةكرد بزانيَت من
خةريكي ضيم و ضي دةنووسم. ضونكة بة ئيَواران كة دةمخةواند زؤر حةزي لة
حيكايةتةكاني من بوو كة لةو ضةند سالَةدا هةميشة بؤم دةكرد وثيَي
راهاتبوو، قةت نةيدةهيَشت كتيَبي بؤ بخويَنمةوة ضونكة حيكايةتةكاني مني
دةويست و دةبواية هةموو ئيَوارةيةكيش بير لة دانةيةكي تازة بكةمةوة،
بؤية كة مني دةبيني شت دةنووسم وايدةزاني حيكايةت دةنووسم و بؤ ئةوي
دةطيَرِمةوة، بؤية هةميشة دةيوت بابة ضيرؤكةكاني تؤ باسي ضي دةكةن؟ ئةو
ضونكة مندالَ بوو من حةزم نةدةكرد باسي ئةو بابةتة سةخت و دلَرِةقانة
بكةم كة كؤمةلَطةي ئيَمة ثيَوةي دةنالَيَني و لة نيَو ضيرؤكةكاني مندا
هةن، بؤية خؤم لة ثرسيارةكةي دةدزييةوة. بؤ زانينت ئةو حيكايةتةي كة لة
ضيرؤكي (باوكي ناو تةلةفؤن)دا هةية يةكيَكة لةو حيكايةتانةي من كة بؤم
طيَرِاوةتةوة و زؤر حةزي ليَ بوو، من بيست تا سي حيكايةتي وام بؤ
طيَرِاوةتةوة كة هي منن و ئيَستا خةفةت بؤ ئةوة دةخؤم كة ئةو
حيكايةتانةم لاي خؤم نةنووسيونةتةوة و زؤربةشيانم لة بير نةماوة، مةطةر
مندالَيَكي تر دروست بكةم تا ئةو حيكايةتانة جاريَكي تر بيَنةو ةو
ئةمجارة
بياننووسمةوة.
رِابةر فاريق: ضيرؤكةكاني ئيَوة لة ثالَ (طيَرِانةوة)دا (ديالؤطـ)ـي
كارئةكتةرةكانيشيان فةرامؤش نةكردووة، بةلاَم هةرضي بةشي زؤرينةي
ضيرؤكنووسةكاني ديكةن لةم دوو لايةنة، لة يةكيَكيان قوولَتر دةبنةوة،
كةضي ئيَوة تا ئاستيَكي باش هاوسةنطي خؤتان ثاراستووة. تةوزيفكردني ئةم
دوو لايةنة لة ضيرؤكيَكي قوولَدا دةكريَ ضؤن
بيت؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة ضيرؤكيَكي قوولَدا هةموو رِةطةزةكان و لايةنةكان ثيَكةوة بةشدار
دةبن، شتيَك نيية لةويتر طرنطتر بيَت، وةك ثيَشكةشكردني سةمفؤنيايةك،
بةلاَم هةنديَ لايةن هةية رؤلَي كةميَك لةلايةكي تر لةوانةية زياتر
بيَت، بؤ نموونة لةوانةية ضيرؤكيَك ديالؤذي كةمتر تيا بيَت، بةلاَم هيض
ضيرؤكيَك ناتوانيَ بيَ طيَرِانةوة ببيَ بة ضيرؤك، ضيرؤكيَك ئةمرؤ
بخويَنيتةوة بةياني بيرت دةضيَتةوة ئةطةر بة زمانيَك نةنووسرابيَت كة
سيحرت ليَ بكات، ضةند مرؤظ ثيَويستي بة جيَطا هةية و لة ذياني واقعيدا
بيَ جيَطا ناذي ئةوةندةش جيَطا لة نيَو ضيرؤكدا طرنطة، جيَطايةك لة
يادةوةري خويَنةردا بميَنيَتةوة. بةداخةوة زؤربةي ضيرؤكنووساني ئيَمة
فةرامؤشيان كردووة. ضيرؤكيَكي بيَ تةكنيك وةك ئةوة واية ثيَت بلَيَ
مةمخويَنةوة، هةنديَ ضيرؤكيشمان هةية كة بةتةواوي ديالؤذي دريَذ
دةيكوذيَت ئةطةر وةستايانة بةكارنةيةت، نووسةري ئينطليزي ئيليزابيَث
بؤيَنيس لة بارةي ديالؤذةوة دةلَيَ (ديالؤذ ئةو ثردة تةسكةية كة
جاروبار هةموو قورساييي رِؤمان و ضيرؤكي لةسةرة). بؤية دةبيَ بة باشي
بةكاري بيَنين. وةك دةبيني ضيرؤكيَكي قوولَ ئةو ضيرؤكةية بة هةموو
قوورسايي خؤييةوة لاي خويَنةر بميَنيَتةوة. (جؤن طاردنةر) قسةيةكي
جواني هةية دةلَيَ:
Show, dont
tell.
ئةطةر مةبةستةكةي شي بكةينةوة، ئةوا بةم شيَوةيةية؛ ئةطةر نووسةريَك
بيةويَ باسي بؤ نموونة دلَرِةقي ثالَةوانةكةي بكات، ثيَويست ناكات
ثيَمان بلَيَ كة فلاَن كةس دلَي رِةقة، بةلَكوو دةبيَ دلَرِةقي
ثالَةوانةكةمان ثيَشان بدات. يان نموونةيةكي تر بيَنمةوة، ئةطةر باسي
ثالَةوانةكة بكةيت و بلَيَيت كضيَكي جوانة، ئةمة هيض بة خويَنةر
نالَيَت، ضونكة كضان بة جؤريَك لة جؤرةكان هةموويان جوانن، دةبيَ
نووسةر ثيَمان بلَيَت جواني ئةم كضة لة ضيداية و ض جياوازييةكي هةية
لةطةلَ جواني كضاني تردا. تةنها بةم شيَوةية نووسةر دةتوانيَ دةقيَكي
قوولَ بنووسيَت و ماوةيةكي دريَذ لاي خويَنةر بميَنيَتةوة.
رِابةر فاريق: لة ئيَستةدا هونةروئةدةب دابةشكراون بةسةر دووجؤر:
(هونةري بازاري) و (هونةري نوخبة). ئةمة بؤ ئةدةبيش بة هةمان
شيَوةية.تا ضةند لةطةلَ ئةم ثؤلَيَنكردنة هاورِاي، هاوكات بؤضي؟ لةو
ميانةدا نووسةري راستةقينة ضؤن دةتوانيَ ثرديَك دروست بكا بؤ بةيةكتر
طةيشتني خؤي و خويَنةراني؟ هاوكات كةشيَكي وتوويَذي نةك (دةرويَشايةتي)
و (رِق بةخشينةوة).؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة هةموو هونةر و ئةدةبي طةلاني دنيادا بازاريي و نوخبة هةية و ئةمةش
تايبةتمةندييةك نيية بة كوردةوة، وةك دةبيني بازارِ ثرِ بووة لة كتيَب،
رِةنطة نيوةي خراث بيَت و نيوةكةي تري باش، بؤية واش دةلَيَم ضونكة
ناكريَ مرؤظ تةنها لة ضاوي خؤيةوةو زةوقي خؤيةوة سةيري دنيا بكات،
رةنطة بؤ من لةسةدا 80 تا 90-ي ئةو كتيَبانة خراث بن و حةزنةكةم
تةنانةت بفرؤشريَن، بةلاَم ئةطةر وا بكةم ئةوا ئةوة دةطةيةنيَ كة
بمةويَت هةموو كةس وةك من بيربكاتةوة و ئةوةش بيركردنةوةيةكي باش نيية
و حةق نيية مرؤظ رِيَ بة خؤي بدات وا بيربكاتةوة. دةرةوة و بازارِ
ثرِيَتي لة خةلَكي جياواز و زةوقي جياواز، ئةوةي من بة خراثي بزانم
تةنها ئةوةندة رِيَطة بة خؤم دةدةم كة نةيكرِم و نةيخويَنمةوة. من لةو
برِوايةدام كة نووسةري رِاستةقينة هةميشة خويَنةراني خؤي دةدؤزيَتةوةو
خويَنةران ضاوةرِواني بةرهةمةكاني دةكةن، ثردي ثتةو لة نيَوان نووسةر
و خويَنةردا تةنها بة تيَكستي جوان و داهيَنةرانة دروست دةكريَت،
ثردةكانيش جياوازن، هةنديَ ثرد هةن ثان و قايمن، هةنديَكي تريش وةهمين،
هةنديَ كةس جنيَو و تةعليق دةدات و لة سايتيَكدا بلاَوي دةكاتةوةو
رِةنطة دة هةزاركةس بيخويَنيَتةوة، بةلاَم ئةمة ئةوة ناطةيةنيَ كة دة
هةزار خويَنةري هةية، خويَنةري رِاستةقينة ئةوانةن كة بةدواي بةرهةمي
نووسةريَك دةكةون و ضاوةرِيَي ضاثبووني كتيَبةكةي دةكةن، يان دةضن
طؤظاريَك دةكرِن ضونكة دةزانن كة تيَكستيَكي نووسةري تياية، ئةم جؤرة
ثيَوةندييانة ثيَوةندييةكي زيندوو رِاستةقينةن، هةرضي ثردةكاني ترن
خةيالَيي و كةم تةمةنن و لة كؤمةلَطةي ئيَمةدا لةم جؤرة ثردانة هةر زؤر
زؤرن.
رِابةر فاريق: لة ئيَستادا داهيَنان و رِيَكلام هاوئاستن لة خستنةرِووي
ئاستي دةق لة كوردستاندا. بةلاَم ئةو رِيَكلامةي ليَرةدا مةبةستمة
دابةشبووة بةسةر خويَنةرو رِاطةياندن و دةسةلاَتي سياسي حيزبةكان،
نووسةري ئيبداعكار بؤ ئةوةي ثرديَك دروست بكات بؤ بةيةكترطةيشتني
داهيَنان و رِيَكلام، ضي دةبيَ بة كؤمةككاريَكي
تةندروست؟
ئارام كاكةي فةلاح:
هةموو نووسةريَك ثيَويستي بة رِيَكلام هةية بؤ بةرهةمةكاني، ئةطةر لة
دنياي دةرةوة بةرهةمهيَنان رِوحي بازارِ بيَت، ئةوا رِيَكلام
ثيَشانداني ئةو روحةية، بةلاَم لاي ئيَمة شتةكان تيَكةلَكراوة و بة بيَ
بايةخ سةيري هيَزي رِيَكلام دةكريَ لة ئاراستةكردني بازارِدا.
نووسةراني دنيا سةفةر دةكةن و رِيَكلام و ئيَوارةخوانيَكيان لة
ئوتيَليَكدا بؤ سازدةكريَ و بةرهةمةكانياني تيا دةفرؤشن، ئيدي باوي
ئةوة نةماوة دةسةلاَتي حكومي و هيَزي حيزبي دةست بخةنة ئةو كارانةوة،
ئةوة تةنها لاي ئيَمة و لة خؤرهةلاَتدا بةو شيَوةيةية، ضونكة ئيشيان
ثيَيانة و ديَن هةنديَ نووسةر بةرز دةكةنةوة و هةنديَكي تريش نزم،
بةلاَم نووسةري داهيَنةر ناكةويَتة ئةو داوانةوة، ضونكة هيَزي
نووسينةكاني خؤي هيَزيَكي لة بن نةهاتوون، تةنها ئةو هيَزةي خؤشي
كؤمةكي دةكات و رِيَطةي بؤ رِؤشن دةكاتةوة تا بطات بة خويَنةرةكاني.
رِابةر فاريق: ئةطةر خودي نووسةر بةردةستترين و سةرةكيترين كةرةسةي خاو
بيَ بؤ بنياتناني تةلاريَكي بةرز بة وشة لة دةقدا، خةيالَي نووسةر لة
كويَي ئةو تةلارة بةرزةدا بةرجةستة دةبيَ؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة رِاستيدا رِةنطة ئةمة زياتر بؤ دةقيَكي شيعريي رِاست بيَ كة خودي
نووسةر سةرةكيترين كةرةسةي نووسين بيَت، بةلاَم بؤ خةيالَ من لةو
برِوايةدام كة لة هةموو شويَنيَكي ئةو تةلارةداية، خةيالَ هةم لة
ذيَرزةمينةكةيدايةو هةم لة سةربانةكةي. تةنانةت خةيالَ ثيَش دروستكردني
دةقةكةش بووة،ضونكة ثيَش نووسيني تيَكستةكةش يةكةمجار خةيالَ هاتووة
ئينجا تيَكستةكة. هيض تيَكستيَكي جوان ناتوانيَ بيَ خةيالَ لةدايك
بيَت، هيض خةيالَيَكيش شيَوة وةرناطريَت ئةطةر نةضيَتة
دةقيَكةوة.ليَرةوة تيَكستيَكي بيَ خةيالَ تيَكستيَكي مردووة بةلاَم
خةيالَ نامريَ، نةشضيَتة ناو دةقةوة و فؤرِميَكيش وةرنةطريَ هةر
نامريَ، بةلَكوو لة دةرةوة دةذي، نووسةران دةبيَ هةولَيَكي زؤر بدةن بؤ
دةستةمؤكردني خةيالَ تا بةشيَكي كةمي ليَ بخةنة ناو تيَكستةكانيانةوة،
ئةمةش وةك ئةوة واية ياري بة ئاطر بكةيت، ثشكؤيةك لة نيَو مشتدا بيَت و
هةست بة سووتانةكةي نةكةيت تا لة تيَكستةكة دةبيتةوة، ئةمةش هةتا
بلَيَي كاريَكي زةحمةتة بؤية زؤر كةس واز لةم شةرِو ئةطةران وياري و
سووتانة ديَنيَ وتيَكستيَكي مردووي بيَ خةيالَ بةرهةم ديَنيَ، وةك ئةو
هةموو تيَكستة مردووانةي لاثةرِةكاني زؤربةي زؤري رؤذنامة و طؤظار و
سايتةكاني ئيَمةي ثرِ كردووة.
رِابةر فاريق: كةسانيَك هةن زؤر بة داخراويي و سانايي ثيَكهاتة و
لايةنةكاني مةجازيي دةق هةلَدةسةنطيَنن. بة واتايةكي تر: تةنها دةلَيَن
(ئةم دةقة جوانة) و (ئةم دةقة ناشرينة). بة بيَ ئةوةي جاريَك بثرسن:
بؤضي جوانة؟ بؤضي ناشرينة؟ ليَرةدا دةثرسين: جوانيي و ناشيرينيي دةقي
لة ئةدةبدا ضؤن
دةناسريَتةوة؟
ئارام كاكةي فةلاح:
بة برِواي من هةريةكة بة جؤريَك ئةدةب دةخويَنيَتةوة و هيض
سةيركردنيَكيش بؤ (جوانيي و ناشرينيي) لة يةكيَكي تر ناضيَ. كةسيش
ناتوانيَ ثيَوانة بيَت بؤ جوانيي و ناشرينيي تيَكستيَك. بةلاَم لة لاي
من تيَكستي جوان خؤي هاوار دةكات، ثيَويستي بة بةرطريي نيية، هةر ض
دةقيَكت دوو جار خويَندةوة ئةوة دةطةيةنيَ كة لاي تؤ جوانة، هةر ض
دةقيَك توانيي لةطةلَ خؤتدا بتدات بة شةرِ و ثرسيارت لا دروست بكات،
كةواتة كاري قوولَي ليَ كردووي، هةر ض تيَكستيَك توانيي تيَرِوانيني تؤ
بؤ ذيان و شتةكاني دةوروبةرت بطؤرِيَت، ئيدي لة جوانيي و ناشرينيدا
ناميَنيَتةوة، بةلَكوو دةبيَتة بةشيَك لةخؤت و لةطةلَ خؤتدا
دةيطيَرِيَ. هةر ض دةقيَكت خويَندةوةو بؤ ضةند سالَيَك بيرت نةضووةوة،
ئةوة دةطةيةنيَ كة بووة بة بةشيَك لة يادةوةريت و سرِينةوةي مةحالَة.
ضيَذوةرطرتن بابةتيَكي طرنطة لة خويَندنةوةدا، هةروةك ضؤن
ضيَذوةرطرتنمان لة جوانيي و دةسةلاَت و سيَكس و خواردن جياوازة، ئاواش
بؤ خويَندنةوة جياوازة، بةلاَم ئةوةي طرنطة ليَرةدا ئةوةية كة
ضيَذوةرطرتن بابةتيَكي نةطؤرِ نيية، بةلَكوو طؤرِاني طةورةي بةسةردا
ديَ، جاري وا هةية ضيَذيَكي طةورةت لة دةقي نووسةريَك وةرطرتووة و بة
تيَثةرِيني دة سالَ يان كةمتر يان زياتر، ئةو ضيَذةي جاراني ليَ نابيني
و بة سةرسورِمانةوة بة خؤت دةلَيَي ئةوة من طؤرِاوم يان ئةم نووسةرة
وةك جاران جوان نانووسيَ و من تةماعةكانم طةورة بوون و تيَكستي لةمة
جوانتر دةخويَنمةوة.
رِابةر فاريق: ثيَتواية ئةو زةمةنة بةرِيَوة بيَ كة ئاميَرة
دةستكردةكان و ويَنة، ثاشةكشيَ بة وشة بكةن؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة رِاستيدا هةر لة بةرهةمهيَناني كاميَرا و سينةما و دواتريش
تةلةفيزيؤن ئينجا كؤمثيوتةر و ئينتيَرنيَت ئيدي هاوكيَشةكة بة تةواوي
طؤرِاني بةسةردا هات، نةك لةبةرئةوةي كة وشة ئةو نرخةي جاراني نةما،
بةلَكوو لةبةرئةوةي كة مرؤظ سةرضاوةي تري بؤ تابيركردن و سةيركردن
دؤزييةوة، ليَرةوة مرؤظ ئالَؤزترو دةولَةمةند تر لة خؤي رِواني، بةلاَم
بة بيَ ئةوةي لة نرخي وشة كةمبكاتةوة، من ضةند سالَة لة ستؤكهؤلَم
دةذيم، كة شاريَكي هةتابلَيَي ثيَشكةوتووةو كةضي سالَ بة سالَ هةست
دةكةم خويَنةراني وشة و كتيَب لة زيادبووندان، رِةنطبيَ لة نيَو
وشةكانيشدا شيعر كةمتر لة جاران بخويَندريَتةوة، بةلاَم ضيرؤك و رِؤمان
تا ئيَستا هةرلةزيادبووندان و بة تيراذي كتيَبةكاندا ديارن كة بةتةما
نين بةم زوانةش ثاشةكشيَ بكةن. ماوةيةك ثيَش ئيَستا رِؤمانةكةي (خاليد
حوسةيني)م كرِي (كؤلارة فرِيوةكة) لةسةر بةرطةكةي نووسراوة كة زياتر لة
سةد هةزار نوسخةي ليَ فرؤشراوة. تا مرؤظ شتيَكي هةبيَت بيطيَرِيَتةوة
ضيرؤك و رِؤمان دةميَنن، رِةنطبيَ لةدوارِؤذيَكي دووردا مرؤظ بة
شيَوةيةكي تر بطيَرِيَتةوة ئةوةيان نازانم، ضونكة هةموو شتيَك كة لة
دايك دةبيَت، مردني خؤشي لةطةلَ خؤيدا هةلَدةطريَت، برِوانة ئيَستا
نامة خةريكة دةمريَت و هةر ضةند سالَيَكي كةمي ماوة، ئةدةبي نامة
دةميَكة باوي نةماوه، نامة كة رؤذيَ لة رِؤذان ثيَوةندييةكي طرنط بوو
لة بةيني ئينسانةكاندا، ئيَستا لةم شارةي مني ليَ دةذيم سالَ بة سالَ
ثؤستخانةكان يةكة يةكة دادةخةن و ضةند ذمارةيةكي زؤر كةمي ماونةتةوة،
بةلاَم ئةمة بةو ماناية نيية كة ثيَوةندييةكاني مرؤظ لاوازتر بوون،
نةخيَر بةلَكوو مرؤظةكان شيَوةي تريان بؤ ثيَوةندي دؤزيوةتةوة، بةلاَم
وشة تا ئيَستاش ريَزي خؤي هةية و هةض كاتيَكيش مرؤظ رِيَطةي تري بؤ وشة
دؤزييةوة و تواني بة جؤريَكي تر بطيَرِيَتةوة ئةوا نةوةيةك لةدايك
دةبيَت كة مةرطي وشة رِادةطةيةنيَت.بةلاَم ئيَستا نا، ئيَستاش مرؤظ
كاتيَكي زيَرِيني لةبةردةمداية تيَكستي ثرِ داهيَنان بنووسيَت و
خويَنةريَكي ضاكيشي هةبيَت و مالَةكةشي ثرِ بيَت لة ئاميَري
دةستكرد.
رِابةر فاريق: زؤر لة ضيرؤكنووسان رِوانينيان وةهاية كة ذانري ضيرؤك
ثليكانةي يةكةمة، مةرجة بيبرِي، دواي ئةوة نؤظيَليَت ديَ، دواجاريش
رِؤمان، ئةو هاوكيَشة ثلةدارة ضؤن دةبينن؟
ئارام كاكةي فةلاح:
من برِوام بةو مؤديَلة نيية، تيَكست خؤي بريار دةدا ض فؤرميَك
وةردةطريَ، رِةنطة يةكةمجاريشت بيَت و نووسينيَكت دريَذبيَتةوة بؤ
رِؤمان، وةك وتم تيَكستةكة خؤي برِيار دةدات كةي تةواو بيَت، نووسةر
ناتوانيَ زؤري ليَ بكات، ضونكة هةموو زؤر ليَكردنيَك بة نووسينةكةوة
ديار دةبيَت و مةحالَة بشاردريَتةوة. من خؤم لة سالَي 1992 دا
رِؤمانيَكم بة ناوي (ضاوةرِواني)ةوة نووسي و بلاَوبوةوة، كة لة
سةرةتادا من تةنها ويستم ضيرؤكيَك بنووسم و هةر تةواو نةدةكرا تا بوو
بة رِؤمانيَك، لة ئةدةبي جيهانيي و كورديدا ئةزمووني وامان
زؤرة.دؤستؤيَفسكي جطة لة رِؤمانةكاني جار جار ضيرؤكي دةنووسي و بةلاَم
لاي ئيَمة ضيرؤكةكاني كةمتر خويَندراوةتةوة، من خؤم ضيرؤكيَكيم لة
رِوسييةوة وةرطيَرِاوةتة سةر زماني كوردي و كاتي خؤي لة طؤظاري
(دةروازة)دا ذمارة 2 سالَي 1994 بلاَوبووةتةوة بة ناوي (خةوني مرؤظي
ثيَكةنيناوي). ضيرؤك و نؤظيَليَتةكاني ماركيز لاي هةموومان ئاشكراية،
ئةطةر بةو شيَوةية بيَت وةك تؤ لة ثرسيارةكةدا دةلَيَيت ئةوا ئةطةر
رِؤمانيشت نووسي ئيتر قةت نائةطةرييتةوة بؤ ضيرؤك، ئةمةشيان وةك دةبيني
وا نيية و وةك وتم نموونةي زؤرمان لةبةردةستداية، ئيَستا نووسةرانيَكي
زؤرمان هةن هةرسيَ جؤرةكة دةنووسن و تةنها بةرهةمةكة برِيار دةدات كة ض
فؤرميَك وةربطريَت. ئةم جؤرة قسانة زياتر بؤ ترساندني طةنجةكانة كة
دةيانةويَ بنووسن، ئةمة رِيَك وةك ئةوة واية بة يةكيَ بلَيَيت، تؤ
نابيَ طةلاَبة ليَ بخورِي دةبيَ بة سةيارةيةكي بضووك دةست ثيَ بكةيت،
بؤية هيوادارم طةنجةكان طويَ لةو قسانة نةطرن و تةنها تيَكستي جوان
بنووسن، ض ناويَكي دةبيَت طرنط
نيية.
رِابةر فاريق: كاكةي فةلاح لة بواري نووسيندا خزمةتيَكي بةرضاوي بة
دنياي تايبةتي مندالاَن كردووة، ئايا هاني نةداوي تا تؤش لةثالَ
نووسينةوةي خؤتدا رِةهةنديَك بكةيتةوةو بةرةو ئةو فةزاية برؤي؟
بةتايبةتي بؤ مندالاَني كورد كة تا ئةوثةرِي لة ئةدةب دوورة ثةريَز
رِاطيراون؟
ئارام كاكةي فةلاح:
وةك لة سةرةتادا باسم كرد كة من حيكايةتي زؤرم بؤ كاريتةي كضم كردووة
كة هي خؤم بوون، بةس بةداخةوة نةمنووسيوونةتةوة، من كة كاريتةم
دةخةواند خةيالَ دواي خةيالَ بؤم دةهاتن، حيكايةتي ثرِ طيَرِانةوة و
طريَضني سةيرسةيرم لا دروست دةبوون كة لة حالَةتيَكي ئاساييدا قةت بؤم
نةدةهاتن، ئةو سروتةي كة مندالَةكةت دةبيني و لةطةلَ حيكايةتةكةي تؤدا
خةريكة خةو دةيباتةوةو زؤر لة خؤي دةكات تا نةخةويَت بؤ ئةوةي بزانيَت
كة دوايي ضي روو دةدات، هيَزيَكي سيحريي و لةبن نةهاتووة بؤ نووسين،
ئةو ئيَوارانةشي كة دةيزاني من هيض هيَزي حيكايةتم ثيَ نةماوة، رِاي
دةكرد سيَ ضوار كتيَبي دةهيَنا و بة خويَندنةوة رِازي دةبوو، ضونكة من
زؤر خةريكي خويَندنةوةي ئةدةبي مندالاَنم و بةو ثيَيةش كة مامؤستاي
زماني كوردي مندالَة كوردةكانم لة هةنديَك لة قوتابخانةكاني ستؤكهؤلَم
ئاطايةكي باشم لة ئةدةبي مندالَي سويَدي و ئةوروثي هةية و رِةنطة
زيادةرِؤيم نةكردبيَ ئةطةر بلَيَم كة كاكةي فةلاح رِةنطبيَ هيضي لة
(ئاستريد ليندطريَن) كةمتر نةبيَ، ئةميان لةسةر ئاستي سويَد و ئةويشيان
لةسةر ئاستي كورد، بةلاَم كتيَبةكاني ئاستريد بة هةموو زمانةكاني
ئةوروثا و جيهان بلاَوبووةتةوة و ئةوانةي كاكةي فةلاحيش مندالاَني
سليَماني و هةوليَري ليَ دةرضيَ كةسي تر ثيَي ئاشنا نيية و بؤ هيض
زمانيَك وةنةطيَرِدراوة، ئةمةشيان تةواو بايةخي ئيَمة بة مندالَ وةك
نةتةوة ثيَشان دةدات. دوو كتيَب بؤ مندالَةكةت بكرِي و بخويَنيتةوة لة
سةدةها بة قوربان و بة ساقة باشترة. بؤ مةسةلةي هاندان، نةخيَر باوكم
قةت هاني نةداوم خةريكي ئةدةبي مندالَ بم، بةلاَم حةز دةكةم ئةوةت ثيَ
بلَيَم كة ئةدةبي مندالَ هةتا بلَيَي زةحمةتة و بة هةموو كةس
نانووسريَ، رِةنطة حيكايةتيَك لة دة ضيرؤك بؤ طةورةكان زةحمةتتر بيَت،
من لة ضيرؤكي (باوكي ناو تةلةفؤن)دا بة تةكنيكيَكي تازة هةردووكيانم
تيَكةلَ كردووة و ئةو ضيرؤكة يةكيَكة لةو ضيرؤكانةي كة زؤر لة منةوة
نزيكةو زؤر لام خؤشةويستة. نووسةري خؤشةويست و هاورِيَي ئازيزم بةختيار
عةلي لة ئيمةيليَكدا بؤي نووسيبووم كة لةطةلَ خويَندنةوةي ئةم ضيرؤكةدا
طرياوة، لة كؤرِيَكدا لة سةرةتاي ئةم سالَدا لة ستؤكهؤلَم باسي نزيكي
ئةو تيَكستانةي كرد كة لة نووسةرةكانةوة زؤر نزيكن و لة ئةدةبي
جيهانيدا نموونةي زؤر هيَنايةوة و لة ئةدةبي كورديشدا دوو نموونةي
هيَنايةوة كة يةكيَكيان ئةم ضيرؤكةي من بوو. كاتيَك ضيرؤكي (ئةو كورِةي
لة زؤر كةس دةضيَت)م بؤ نارد، تةلةفؤني بؤ كردم و وتي ئةطةر لة نيَو
كوردا دة ضيرؤكي جوان نووسرابيَت، ئةم ضيرؤكة يةكيَكة لةوانة، هةروةها
(باوكي ناو تةلةفؤن)يش.
رِابةر فاريق: ئةو سةروةختةي باوكت خةريكي دةركردني رؤذنامةي (ذين)
بوو، بيرت لةوة كردةوة كة يةكيَك لة نووسينةكانت لةم رؤذنامةيةدا
بلاَوبكةيتةوة؟ بة واتايةكي تر: جورئةتي ئةوةت هةبوو داواكارييةكي وةها
ثيَشكةشي باوكت بكةيت، بةتايبةتي كة حةزي نةكردووة ببيت بة نووسةر
بةلَكوو خواستوويةتي تةنها خويَنةر
بيت؟
ئارام كاكةي فةلاح:
نا ئازيزةكةم، من ئةوسا تةمةنم تةنها 7 سالَ بوو، باوكم لة دواي 11ي
ئازاري سالَي 70وة ذيني دةركرد، تا 74 دريَذةي كيَشا و وةستا. من دوايي
كة طةورةتريش بووم و دةستم كرد بة نووسين ئةو قةت واستةي بؤ نةكردووم
بؤ ئةوةي ضيرؤكةكانم بلاَوببنةوة، ضونكة برِواي بةو شتانة نةبوو و حةزي
نةدةكرد بةهؤي ئةوةوة شت بؤ من بلاَوبكةنةوة، دةنا ئةطةر بيوويستاية
دةيكرد، بةلاَم ئةو ضونكة دةستوخةتي زؤر خؤش بوو بؤي دةنووسيمةوة ئينجا
دةمنارد و هةتا جاريَكيان كة ضيرؤكيَكم نارد بؤ (بةيان)، يةكيَك
دةستوخةتي باوكمي ناسيبووةوة و واي زانيبوو هي باوكمة و وتبووي كة وا
بزانم كاكةي فةلاح ضيرؤكيش دةنووسيَ و قسة ناكات، ئيدي دواي ئةوة وازي
لةوةش هيَنا بؤم بنووسيَتةوة.
رِابةر فاريق: باست لة بةختةوةري كرد، ئايا تؤش ثيَت واية بةختةوةرةكان
وةكوو ئةو نووسةرانةي كة غةمطينن نةتوانن بضنة نيَو خةمة (خودي) و
جظاتيةكانةوة و لةويَوة ئافراندن خةلَق بكةن؟
ئارام كاكةي فةلاح:
نا، من برِوام بةو شتانة نيية و ئافراندن لاي من تةنها مافي
خةلَكانيَكي دياريكراو نيية، يان مرؤظ هةر دةبيَ نةطبةت و بةدبةخت بيَت
و ثارةي نةبيَ و بة مندالَي باوكي زؤري ليَ دابيَت بؤ ئةوةي ببيَت بة
نووسةر و ئةم جؤرة شتانة، يان دةبيَ لة قووتابخانةدا زؤر تةممةلَ بيت
تا ببيت بة نووسةرو ئةفراندن بكةيت، لةطةلَ رِيَزيشمدا بؤ ئةو كةسانةي
كة رِايةكي لةم جؤرةيان هةية، بةلاَم من وا بير ناكةمةوة، بةلاَم
برِوايةكي تةواوم بةوةية كة خويَنةرةكان لة نووسةرةكان خؤيان
بةختةوةرترن، من خؤم بةختةوةرترم كاتيَ دةخويَنمةوة وةك لةوةي كاتيَك
دةنووسم، نووسين كاريَكي هةتا بلَيَي ناخؤشةو هةنديَ جار خؤزطة دةخوازم
كة منيش يةكيَك بووماية لةو خةلَكةو خةريكي ذيان و ثياسة و قةرةبالَيغي
وضوونة دةرةوة بووماية نةك كورِي تةنيايي و
مالَةوة.
رِابةر فاريق: ئةو رِستةيةي (رِةئووف حةسةن)ي ضيرؤكنووس بة باوكتي
وتبوو تا ضةند كاريطةريي خستة سةرت؟ هانيداي باشتر بنووسي و قوولَتر لة
شتةكان برِواني يان بة ثيَضةوانةوة؟ ئيَستا ضؤن لةهةمان رِستة
دةرِواني؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة رِاستيدا مامؤستا رةئووف حةسةن لةمة زياتري وتبوو، ئةو وتبووي يان
دواي نووسيني ئةم ضيرؤكة باشة ئةم برادةرة واز ديَنيَت، يان ئةمة
قومبةلةيةك دةبيَ لة ضيرؤكي كورديدا، من لة ضاوثيَكةوتنيَكي
تةلةفيزيؤنيشدا ئةم ثرسيارةم ليَ كرا و بيرمة ئةوسا وتم وةك دةبيني، نة
من وازم هيَنا و نة هيض قومبةلةيةكيش لة ضيرؤكي كورديدا تةقييةوة،
بيَطومان ئةو رِستةيةي ئةو زؤر هاني دام كة جوانتر بنووسم، ضونكة من
رِيَزيَكي زؤرم بؤ كاك رِةئوف هةبوو هةروةك ئيَستاش هةمة، ئةو يةكيَ
بوو لةو ضيرؤكنووسانةي كة من دةمخويَندنةوة، ئةوانةي من دةمخويَندنةوة
سيَ نووسةر بوون كة باوكي هةرسيَكيان ناويان حةسةن بوو، (شيرزاد حةسةن
و رةئووف حةسةن و حةمةفةريق حةسةن)، لة سةرةتادا وام دةزاني ئةم سيانة
هةرسيَكيان بران و ثيَم سةير بوو هةرسيَ براكة وةها جوان دةنووسن، دوو
سيَ سالَ ثيَش ئيَستة كة هاتمةوة كاك رِةئوفم بيني و ضايةكمان ثيَكةوة
خواردةوة و دوايي ئةو سيَ كتيَبي خؤي بؤ هيَنام و منيش لةطةلَ خؤمدا
هيَنامنةوة بؤ سويَد.
رِابةر فاريق: ئةو وةختةي كة ضيرؤكي (تابلؤ)ت نووسي هةر لة زانكؤ بويت
يان نا؟ دةمةويَ بلَيَم زانكؤ و هاورِيَكانت تا ضةند كاريطةر و كةرةستة
بوون بؤ بةردةواميت لة ثرؤسةي نووسين و
بيركردنةوةدا؟
ئارام كاكةي فةلاح:
رِةنطة ئةوسا لة شةشي ئامادةيي دةرضووبم بؤ يةكي زانكؤ، تةمةنم هةر 19
سالَيَك بوو، بؤية ئةو ضيرؤكةم باسي ذياني زانكؤ ناكات، بةلاَم ضيرؤكي
وةك (ضاوةكاني رؤذة) و ضةند دانةيةكي تر كة لة زانكؤ نووسيمن باسي
ذياني بيَزارو ناشريني ئةوساي زانكؤو بةشي ناوخؤيي دةكرد و بؤ ئةوةش
من زؤر قةرزاري هاورِيَ جوان و ثاكةكانم كة كةلَكم زؤر ليَ وةرطرتن و
زؤرم خؤش ويستن و لةطةلَ هةنديَكياندا تا ئيَستاش ثيَوةندي ثتةو و
قوولَمان وةك خؤي ماوةتةوة و ئيَستاش جار جارة ضيرؤكيان بؤ دةنيَرم و
بة تامةزرؤييةوة دةيخويَننةوة و ئاطايان لة نووسينةكانمة. ئةوانيش
منيان زؤر خؤش ويست، ضونكة من قةت وةك نووسةريَك مامةلَةم لةطةلَياندا
نةكردووة، بةلَكوو تةنها وةك هاورِيَيةكي نزيك كة شتيَك دةبينيَ و
دةيةويَ بينووسيَتةوة و بؤيان بطيَرِيَتةوة.
رِابةر فاريق: باست لةوة كرد كة لة ثالَ ضيرؤكدا شيعريشت نووسيووة،
ئةطةر بة وردي سةرنج بدةين لة ضيرؤكنووسانمان، دةبينين لة ثالَ ئةو
ذانرةي كة هةلَيانبذاردووة خةريكي شيعر نووسينيشن. بؤ نموونة (شيَرزاد
حةسةن)يش شيعر دةنووسيَ، ئةمة جطة لةوةي كة زماني شيعر لة طةليَك
ضيرؤكتاندا هةستي ثيَ دةكريَت، ئةو هؤكارانة كامانةن كة دةبن بة
ثالَنةر تا ضيرؤكنووسان شيعر بنووسن، بة تايبةتي ئةطةر لةم رِووةوة باس
لةو ئةزموونةي خؤتان بكةيت لة نيَو فةزاي شيعر نووسيندا؟
ئارام كاكةي فةلاح:
من هةست دةكةم هةموو كةسيَك شاعيرة و بة شاعيري لةدايك دةبيَت، لاي من
كةس نيية لة ذيانيدا شيعر نةنووسيَت، ئةطةر بة دزيشةوة بيَ هةر
دةينووسيَت، هةروةك وتم كة شيعر نووسين وةك طؤراني وتن واية كةس نيية
لة ذيانيدا طؤراني نةوتبيَت يان نةيلَيَت، من ئةو كاتانةي لة
ضيرؤكةكانمدا ثالَةوانةكانم زؤر هيلاكم دةكةن وازيان ليَ ديَنم و لة
جياتي ئةوةي طويَ لة مؤسيقا بطرم شيعر دةنووسم، هةست دةكةم شيعر نووسين
ئيسراحةتيَك دةدا بة رِؤحم و بة هيَزيَكي سةيرةوة دوايي دةضمةوة سةر
ضيرؤكةكةم، من ئةوةي بة ضيرؤك نةتوانم تابيري ليَ بكةم زؤر بة ئاساني
بة شيعر ديَن بة دةستمةوة، ضونكة لاي من مرؤظ لة شيعردا سةربةستترة وةك
لة نووسيني ضيرؤكدا، لة ضيرؤكدا تؤ تةنها لة سةرةتاوة سةربةستي ضؤن
دةنووسي، دوايي ديَر بة ديَر ئةو سةربةستييةت ليَ دةسةنيَتةوة. تا
دوايي تةنها قالَبيَكت بؤ دةهيَلَيَتةوة و لة ناويدا طير دةخؤي، ئةوة
بؤية نووسةران هةنديَ جار شيعرييةت بة نووسينةكانيانةوة ديار دةبيَت،
ئةوة تةنها هةولَدانيَكة بؤ دةرضوون لةو قالَبة و هيضي تر، (ذؤن ماري
لي كليَزوو) كة ئةمسالَ 2008 خةلاَتي نؤبلَي وةرطرت قسةيةكي جواني هةية
كة دةلَيَت: (نووسين وةك مؤسيقا واية، بةلاَم ئةميان بة وشةية). لاي
منيش واية، بةلاَم شيعر موسيقايةكي ئاسانترة وةك لة رِؤمان و ضيرؤك. لة
رِؤمان و ضيرؤكدا تؤ كؤمةلَيَك ثالَةوانت هةية كة دةستيان بة
دةستتةوةية و نايةلَن بضي بؤ هيض شويَنيَك و بةنديان كردووي، بةلاَم لة
شيعردا لة جياتي بةنديخانة، تؤ بالَت هةية و بؤ كويَت دةويَ دةفرِيت و
دنياش ضي ليَ ديَ با ليَي
بيَ.
رِابةر فاريق: كاتيَك بمانةويَ بةطةريَينةوة بؤ حةفتاكاني ضيرؤكي
كوردي، دةبينين وةك هةبوون، ضيرؤكمان هةية و ديدي بيبلؤطرافيانةي
نووسةرةكانيان هةردةم هةولَي سةلماندنةوةي بووني دةقةكان دةدةن، نةك
ثرسيار، جا بؤئةوةي ضيرؤكيش ببيَ بة ثرسيار لةبةردةم مرؤظدا، لة
رِوانطةي ئيَوةوة رِةوتةكة ضؤن
وةربضةرخيَنين؟
ئارام كاكةي فةلاح:
ضيرؤكي كوردي هةر لة ناوةرِاستي بيستةكانةوة تا حةفتاكان لةسةر دوو
تةوةرةي نةطؤرِ و سةرةكي كاري كردووة، يةكيَكيان مةسةلةي هةذاريي، كة
ئةمةش رِةنطدانةوةي تةواوي ئةدةبي كلاسيكي ئةوروثيية لة سةدةكاني 18 و
19وة كة بة قوولَي لة نيَو ضيرؤك و رِؤماندا ئامادة بووة و كاري طةورةي
لة ئةدةبي دراوسيَكانمان كردووة و لةويَشةوة بؤ نيَو ئةدةبي كوردي.
تةوةريَكي تريش بيري نةتةوايةتي كة نةبووني دةولَةتيَك و ضةوساندنةوةي
مرؤظي ئيَمة و جةستةيةكي برينداري دواي شكستةكان و نةبووني ناسنامةيةكي
سياسي، واي كرد كة بة دةطمةن ضيرؤكيَك دةبينينةوة بةو خةونة سياسيية
بارطاوي نةكرابيَت. نووسةرة ئازيزةكانمان لةجياتي ئةوةي خةونةكاني
خؤيانمان لة نيَو تيَكستةكانياندا بؤ بطيَرِنةوة، هاتن و خةونةكاني
خؤمانيان بؤ طيَرِاينةوة كة خؤمان ثيَش ئةوان بينيبوومان. بؤية ئةو
ئةدةبة نةيتواني ثرسيار دروست بكات. لة راستيدا ئةمة تا رِادةيةكي
زؤريش بؤ نةوةي ضيرؤكنووساني هةشتاكانيش رِاستة و لة هةشتاكانيشدا
ثرسيار لة نيَو ضيرؤكدا زؤر لاواز بوو، بةلاَم رِةوتةكة لة
نةوةدةكانةوة و بة تايبةتي لة دواي رِاثةرِينةوة طؤرِا و ئةدةبي ئيَمة
قوولَتر سةيري مرؤظي كرد، تؤ تا قوولَ سةيري ئينسان نةكةيت ناتواني
ثرسياري قوولَ لةو بوونةوةرة بكةيت.
رِابةر فاريق: بةشي زؤري ضيرؤك لة رووي ثرسيارةوة لاواز بوون، بةلاَم
طروثيَك لةوانة، سةدرةدين عارف، لةتيف حاميد، ئةحمةد شاكةلي، محةمةد
موكري، سةلاح شوان... تاد، بونيادي ضيرؤكةكانيان هةلَطري ثرسيار بوون،
كاركردني ئةم دوو ئاستة ضؤنة و ضون دةستنيشان دةكريَن؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة رِاستيدا زؤربةي زؤري ضيرؤكةكاني ئةم نووسةرانةش لةو دوو تةوةرة
سةرةكييةي كة باسم كرد دةرنةضوونة، ضةند ضيرؤكيَكي كةم نةبيَت كة
توانيان لةو دوو تةوةرة خؤيان قوتار بكةن، لةوانة بؤ نموونة: (ضاي
شيرين و طةلةطورط)ي كاك حسيَن عارف، ضةند ضيرؤكيَكي كةمي حةفتاكاني كاك
محةمةد موكري، ضةند ضيرؤكيَكي كةمي كاك سةلاح شوان، ضيرؤكةكاني كاك
شيَرزاد حةسةن، تؤ تا واقيع وةكوو خؤي ببينيت و وةكوو خؤي بنووسيتةوة
بونياديَكت نابيَت ثرِ لة ثرسياري قوولَ. تؤ ئةطةر بة طيَرِانةوةيةكي
سادة واقيع بطيَرِيتةوة وةك زؤربةي زؤري ضيرؤكي كوردي، تةنها دةشتواني
ثرسياري سادة بكةيت.
رِابةر فاريق: ئةطةر ورد لة ضيرؤكنووسي حةفتاكان برِوانين، دةبينين
طةورةترين كيَشةيان تةكنيك بووة، هاوكات لة طوتارةكانياندا
بةكارهيَنةري زؤرترين وشةي (داهيَنان) و (نويَخوازي)ين و خؤيان بة
كؤكةرةوةي حةقيقةت هاتووةتة ثيَش ضاو، ئةمة لة كاتيَكداية كة وا نين،
ئةو طوتارانةي كة لة ئيَستاي ضيرؤكنووساني هاونةوةي خؤتدا دةيبيني، تا
ضةند نزيكن لة حةقيقةت؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة راستيدا من لة ضاوثيَكةوتني تريشدا باسي تةكنيك و داهيَنان و
نويَخوازيم كردووة، بؤية نامةويَ ليَرةدا دووبارةي بكةمةوة، بةلاَم
ئةوة دةلَيَم كة طرفتي طةورةي ضيرؤكنووساني حةفتاكان تةنها نةبووني
تةكنيك نةبووة، بةلَكوو تةكنيك يةكيَك بووة لة كيَشةكان. كيَشةي تر
جوينةوةي ئةو دوو بابةتة سةرةكيية بوو كة لة سةرةوة باسم كرد، نةبووني
شويَن و نةبووني رِووداو، بيَ كاراكتةري ثالَةوان، كؤثي كردني واقيع،
ضيرؤكي ئيَمةي ثرِ كرد لة مرؤظي بيَ خةون و بيَ خةيالَ، توورِةو بيَ
ئيرادة، من نازانم ضةنديَ ئةو برادةرانة خؤيان بة كؤكةرةوةي حةقيقةت
هاتؤتة ثيَش ضاو (وةك لة ثرسيارةكاتدا دةلَيَي)، بةلاَم ئةو هاونةوةيةي
منيش ناتوانيَ حةقيقةت لة خؤيدا كؤبكاتةوة، ضونكة حةقيقةت شتيَ نيية
كؤبكريَتةوة، بةلَكوو شتيَكة بلاَودةكريَتةوة، حةقيقةت ئةوةي جوانة هي
كةس نيية و ئةوةي ئةمرؤش حةقيقةتة بةياني ماناكاني دةطؤريَت. كةس
ناتوانيَ حةقيقةت بؤ خؤي قؤرغ بكات، هةروةك ضؤن هيض نووسةريَكيش
ناتوانيَت بيَ حةقيقةت و ئةطةران بة شويَن ماناكانيدا تيَكستي جوان
بنووسيَت.
رِابةر فاريق: رِؤحي مرؤظ (بة تايبةت نووسةري ضيرؤك) تةنها ئاويَنةي
خؤيةتي، يان لةنيَو مرؤظدا هةموو ئةو بةشة بضووك بضووكانة هةن كة بةشي
تايبةتي ئةو نين و هي هةموو مرؤظايةتين؟ هاوكات ئايا مرؤظ جطة لة خؤي
نيشتةجيَي هةزاران دياردةو دةنطي كثكراو وبيَدةنطي تر نيية كة
سةرضاوةكانيان دةكةونة دةرةوةي نيَو
خودةوة؟
ئارام كاكةي فةلاح:
ئةمة ثرسياريَكي جوانة، نووسةر بؤية دةنووسيَت تا باسي ئةو ترس و
دلَةرِاوكيَ و ئازارانة بكات كة طةمارؤي مرؤظيان داوة، تا خةون بة
دنيايةكي جوانتر و ئينسانيترةوة ببينيَت، كةي نووسةر خةونةكاني لة نيَو
تيَكستةكاندا قوولَترو فراوانتر بوون، ئةوة دةطةيةنيَ كة ئيتر لة رِؤحي
خؤي ضووةتة دةرةوة و هاوارةكاني بؤ هةمووانة، (دائةطةرمان) كة
نووسةريَكي طةورةي سويَديية دةلَيَ: من كة دةنووسم خةون دةبينم نةك كة
دةنووم). نووسةر هةميشة لة سةرةتاوة لة خؤيةوة دةستثيَ دةكات، سةيري
دلَةرِاوكيَي خؤي دةكات، سةير دةكات شتيَ نووقسانة، ئةم لة سةرةتادا
دةيةويَ نووقسانيَكة بنووسيَتةوة، بةبيَ ئةو نووقسانيية مةحالَة قةلَةم
بة دةستةوة طرتن، يان دانيشتن لةبةردةم كؤمثيوتةرةكةتدا، نووسينةوةي
ئةو نووقسانيية بةرةو شويَني ترت دةبات، جاريَك بةرةو بةهةشتة
دؤزةخييةكاني مندالَيي و جاريَك بةرةو رِارِةوة تاريكةكاني رِؤح و
جاريَك بؤ زيندانة شيَدارةكاني عةدةم. ئيتر ليَرةوة تؤ ئةطةر باسي خؤشت
بكةيت، ضةندةها كةسي تر لة نيَو تيَكستةكةي تؤدا خؤيان دةبيننةوةو وةها
دةزانن باسي ئةوان دةكةيت. نووسةر تا ثاكتر و رِاستطؤيانةتر باسي خؤي
بكات، جوانتر باسي ئازارو خةون و دلَةرِاوكيَكاني خويَنةراني خؤي
دةكات. تا ئاويَنةكةي رِؤحي خؤي ثاكتر بيَت، ويَنةي دنياي دةرةوة و
دنياي خويَنةراني لة نيَو ئاويَنةكةدا رِوونتر
دةردةكةويَت.
رِابةر فاريق: ئايا مرؤظ ئةو كتيَبة نيية كة كؤي ميَذووي ثيَشووي
مرؤظايةتي لةسةر نووسراوة؟ ئايا هةر ئةو جةستةيةي ئيَمة كة لة نيَو
ديوارةكانيدا بةندين، بؤ خؤي ئةو جةمسةري ليَكضوونة نيية كة ئيَمة بة
هةموو ئةواني ترةوة طريَ
دةدات.
ئارام كاكةي فةلاح:
دؤستؤييَفسكي لة بارةي (دؤنكيشؤتي سيَرظانتس)ةوة دةلَيَ: "ئاي كة جوانة
ئةم كتيَبة، لةو كتيَبانة نيية كة ئيَستا دةنووسريَن، لةم جؤرة
كتيَبانة ضةند سةد سالَ جاريَك بؤ مرؤظايةتي دةنيَردريَن. ئةطةر ذيان
لةسةر ئةم زةويية كؤتايي هات و ثرسياريان ليَ كردين و وتيان: ها
ذيانتان لةسةر زةوي ضؤن بووة، رِاي طشتيتان بةرانبةري ضيية؟ ئةو كاتة
مرؤظ دةتوانيَ كتيَبي دؤنكيشؤتيان بداتيَ و بلَيَ ئةمة رِاي تةواوةتيمة
بةرانبةر بة ذيان، ئايا دةتوانن لؤمةم بكةن؟" لةم قسانةي
دؤستؤييَفسكييةوة ئةوة تيَ دةطةين كة كتيَبيَك جاري وةها هةية لة بري
هةموو مرؤظايةتي و ميَذووةكةي قسة دةكات، لة رِاستيدا رِةنطة ئةدةب و
هونةر تاقة هةلَقةيةك بن كة هةموو مرؤظايةتي بة شيَوةيةكي رِاستطؤيانة
ثيَكةوة ببةستنةوة، تؤ سةيري دين و سياسةت و ناسيؤناليزم بكة، كة ضؤن
مرؤظةكاني سةر ئةم زةويية لة يةكتريي هةلَدةوةشيَننةوة و دةيانكةن بة
دوذمني يةكتري، سةيري ئةو هةموو خويَنة بكة رِشتوويانة، تةنانةت
زانستيش بؤ مةرامي خراث بةكارديَت و هةنديَ جار زياني زياترة وةك لة
سوودي. بؤية ليَرةوة دةبينين كتيَبيَك نةك تةنها مرؤظةكاني ئيَستا
ثيَكةوة طريَ دةدات، بةلَكوو رِؤمانيَك بؤ نموونة دةتوانيَت من و تؤ
بباتةوة بؤ زةمةنيَكي تر و كولتووريَكي تر، ئةمةش هيَزيَكي طةورةية و
دةبيَت لة يادي نةكةين.
رِابةر فاريق: كة ضيرؤك دةدويَ، ضي دةدويَ؟ ئايا خوديَكي ناوازةو
تايبةت دةدويَ، يان رِؤحيَكي طشتي؟ ئةوة مني مرؤظةكانة كة قسة دةكا،
يان منيَكة دةلالةت لة دةنطيَك دةكا لة نيَو خودي ضيرؤكنووسدا
نيشتةجيَية و ضيرؤكنووسي كردووةتة
ناخود؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة رِاستيدا ضيرؤك تيَكةلاَويَكة لة هةموو ئةمانة. ضيرؤكي باش ضةند
دةنطيَكي تيَكةلاَوة كة دةنطيَكي ناخود نمايندةيةتي، ئةم ناخودةش كة لة
(خود)دا جيَطيرة ضةنديَ ناخودة هيَندة خودة و ضةنيَكيش خودة هيَندة
طشتيطرة. كة ضيرؤكيَك دةنووسم و خويَنةريَك ثيَم دةلَيَت كة خؤي تيَدا
بينيوةتةوة، ئةوة ناطةيَنيَت كة من و ئةو لة يةكتريي دةضين، بةلَكوو
ئةوة دةطةيةنيَت كة دةنطي نيَو ضيرؤكةكة لة هةردووكمان دةضيَت، ضةند
دةنطيَكة و هةر يةكة و ئاوازةكةي بة جؤريَك دةبيستيَت، هةر يةكة و بة
جؤريَك لة ئةشكةوتة تاريكةكاني رِؤحيدا دةنط دةداتةوة. كة نووسةر
دةنووسيَت، باسي خؤي دةكات، بةلاَم ئةم (خود)دانة زؤر دةبن و وازي ليَ
ناهيَنن، ناضارة هةولَ دةدات بنووسيَت تا ئةم (خود)دانة ثيَكةوة لة
ثالَةوانيَكدا كؤبكاتةوة، بؤية هةم خودي خؤي و هةم تؤ و هةم خويَنةري
تريش خؤي تيَدا
دةبينيَتةوة.
رِابةر فاريق: ضيرؤكي ئيَستاي كوردي بة دةر لة طوتني حةرام و
حةلاَلَةكان، دةيةويَ ضيمان ثيَ بلَيَت؟
ئارام كاكةي فةلاح:
بة رِاستي ئةمة ثرسياري ضاكة و هةرضةند بيري ليَ دةكةمةوة نازانم
ضيرؤكي ئيَستاي كوردي دةيةويَت ضي بلَيَت. من ليَرةدا نامةويَت باسي
خؤم بكةم، ئةوةيان هةلَدةطرم بؤ كةساني تر، بةلاَم تةنها ئةوةندة
دةلَيَم كة لة كؤمةلَةضيرؤكي (ويَنةكان دووبارة دةبنةوة)وة و
(نووسينةوةي درِك) و ئةم ضيرؤكانةي دواييشم، من خؤم دةزانم دةلَيَم ضي
و خويَنةرةكانيش بة ئاساني دةتوانن دةست بخةنة سةر زؤر لايةني نيَو
ضيرؤكةكانم، ضونكة من شتيَكم هةية و دةمةويَت بيطةيَنم، خةونيَكي
شةرمنانةي خؤمة و بؤ خؤمي دةنووسمةوة و دوايش لة سنوورةكاني خؤم
دةضيَتة دةرةوة. لة رِاستيدا هةلَةية وا تيَبطةين كة ضيرؤك تةنها
تيَكدانةوة و دروستكردني خودة و هيضي تر، دةبيَت لة ثالَ ئةمةشدا
ثةياميَكت هةبيَت بيطةيةنيت، من باسي ثةيامي ئايديؤلؤذيي ناكةم،
بةلَكوو ثةياميَكي ئينساني، ئةطةر مةسةلةكة تةنها تيَكدان و
هةلَوةشاندنةوة و دروستكردنةوة بيَت بة وشة، جا ئةو طةمةية شيعر
دةتوانيَ بيكات و كةسيش طلةيي ليَ ناكات، ضونكة جواني و ثةيامي شيعر
خؤي لةو طةمةيةداية، تؤ سةيري زؤربةي زؤري ضيرؤكي ئيَستا، كؤمةلَيَك
فيطورت هةية كة فرِيَ دراونةتة دةرةوةو كةسيش نازانيَت ضييان دةويَت،
نة شتيَكيان ثيَية بيدةن بة تؤ و نة شتيَكيان لة تؤش دةويَت. هةموو
تيَكستيَكي مةزن و نةمر ثةياميَكي ئينساني لة ثشتةوةية، ئةوةي رِؤمان و
ضيرؤك لةو ثةيامة دادةبرِيَ كةسيَكة دةيةويَ بةرطري لة نووسينة
خراثةكاني خؤي بكات. كةسيَكة دةيةويَت هةر بنووسيَت و بنووسيَت و كةسيش
ثرسياري ليَ نةكات ئةوة بة رِاست تؤ دةتةويَ بلَيَي
ضي؟
رِابةر فاريق: خةون ضؤن لة نيَو دةقي داهيَنراودا تةوزيف دةكةي؟ هاوكات
بؤ ثرؤسةي داهيَنان تا ضةند سوودت لة خةون
وةرطرتووة؟
ئارام كاكةي فةلاح:
من هةميشة وةكوو سيحريَك سةيري خةون دةكةم، هةموو خةونيَك لاي من
حيكايةتيَكة، ضيرؤكيَكةو نةنووسراوةتةوة. لة رِاستيدا ثيَكهاتةي خةون
زؤر لة ضيرؤك دةضيَت، بة تايبةتي لةوةدا كة هةردووكيان لة نيَوان
خةيالَ و رِاستيدا لة دايك دةبن، هةردووكيان نيوةيان زادةي خةيالَن و
نيوةكةي تريان ديَنةوة نيَو واقيع و ذياني رِؤذانةوة، هيضيشيان رِاست
نين و دةبنةوة بة رِاست. لة رِاستيدا من سووديَكي زؤرم لة خةون
وةرطرتووة، نةك تةنها بؤ طيَرِانةوة و ضنيني رِوداو، بةلَكوو بؤ
تةكنيكيش سووديَكي طةورةم ليَ بينيوة، تؤ سةيري ئةو هةموو
تيَكةلاَوكردني زةمةنانةي لة خةوندا هةية ضةند يارمةتي دةرن بؤ
نووسةران. من خويَندنةوةي ضةند كتيَبيَك يارمةتييةكي زؤريان دام كة
سووديَكي طةورة لة خةون و شي كردنةوةكاني ببينم، يةكيَك لةو كتيَبانةش
فةرهةنطي خةوني (تؤني كريسث)1990، ئةم زانا ئينطليزيية 22 سالَي تةواوي
خؤي بؤ نووسيني ئةم فةرهةنطة دانا، كة 3000 خةون و ماناكانيَتي. بؤ
نموونة ئةطةر تؤ خةونت بة ئةدريَس و ناوونيشانةوة بيني، ئةوة دةطةيةنيَ
كة ثيَوةنديي بة ذياني ئيَستاي تؤوة هةية، ئةطةر ناونيشانة كؤنةكةت لة
خةوندا ون كرد ئةوة دةطةيةنيَ كة تؤ ئيَستا لةو ذيانة كؤنةي خؤت جيا
كردووةتةوة و دةتةويَ ذيانيَكي تر بذيت و بيركردنةوةت طؤرِاوة. بؤية
دةتواني بة ئاساني هةنطاوي تازة بنيَيت. وةك دةبيني تؤ دةتوانيت بة
ئاساني ئةمانة لة نيَو ضيرؤك و رِؤماندا تةوزيف بكةيت و بيبةخشيت بة
ثالَةوانةكانت. ئةو فةرهةنطة نووسةر دةكات بة خةون ناسيَكي تةواو.
يةكيَكي تر لةو نووسةرانة ئالفريد ئادلةر (1870- 1937)ة كة لة نةمسا لة
دايك بووة، دةرمانسازيي خويَندووة، فرؤيد كاريَكي زؤري لةسةر هةبووة.
بةلاَم دوايي خؤي لة فرؤيد جيا دةكاتةوة. ئةو دةلَيَ كة لة خةوندا مرؤظ
دوو حالَةتي طرنط دةرك ثيَ دةكات، يةكةميان ئةو ويَنةيةية كة خةونةكة
دةيبةخشيَ، ئةوي تريان ئةو مانايةية كة ثيَمان دةلَيَ ض شتيَك لة
كؤمةلَطةدا ريَطةي ثيَ دراوة، ئةو ثيَي واية ئةطةر يةكيَ لة خةونيدا
زؤر بيَزار بوو لةوانةية لة ذياني خؤيدا زؤر توورةو درِندة بنويَنيَ؛
ئةو ثيَي واية خةون نةك تةنها بةرانبةر بة خؤمان و ئةو شويَنةي كة تيا
دةذين هوشيارمان دةكاتةوة، بةلَكوو واشمان ليَ دةكات لة ذياندا بةهيَز
و سةركةوتوو بين. كتيَبة بة ناوبانطةكةي فرؤيد بة ناوي شيكردنةوةي خةون
كة تيايدا باسي خةون و ناسنامةكاني دةكات، كتيَبة بة ناوبانطةكةي
سايكؤلؤذي بة ناوبانطي ئةمريكي ئيَريخ فرؤم (ئةو زمانة لةيادضووة)، كة
خؤي يةكيَكة لة تيؤلؤذة بة ناوبانطةكان. هةروةها كارل يونط (1875-1961)
كة بايةخيَكي زؤري دةدا بة سيمبؤلةكاني خةون. بؤ نموونة لةو ضيرؤكةي
مندا (نووسينةوةي درك) غةريب ريكؤرد زؤر فرؤيديانة خةون دةبينيَ و
برِواشي بة خةونةكةي خؤيةتي كة رِاست دةردةضيَ، بؤية دةلَيَم
فرؤيديانة، ضونكة فرؤيد برِوايةكي تةواوي بة رِاستي بووني خةون
هةبوو.
رِابةر فاريق: لة نيَو هةردةقيَكي سةركةوتوودا مندالَييةكي ثرِ خةم،
يان بةختيار ئامادةيي هةية و ضاو دةطيَرِيَ، ئايا تؤ تا ضةند سوودت لة
مندالَي وةرطرتووة، هةم وةك كةرةسة، هةم وةكوو ديويَكي ديكةي خؤت لة
زةمةني زوودا، يان تا ضةند وةكوو مةرجةع طةرِاويتةوة لاي و كارت ثيَ
كردووة؟
ئارام كاكةي فةلاح:
ئةمة يةكيَكة لةو ثرسيارانةي كة نووسةران هةميشة حةز دةكةن ليَيان
نةكريَت و شاعيرانيش بة ثيَضةوانةوة هةميشة ثيَيان خؤشة و دةتوانن 10
لاثةرِة لة بارةيةوة بنووسن، ضونكة ثرسيارةكة تةنها شاعيرانة وةلاَم
دةدريَتةوة، بةلاَم بة نسبةت منةوة كةي بمةويَت دةتوانم بطةرِيَمةوة و
ضيم بويَ ليَي هةلَطرم و بة كاري بهيَنم. من تا ئيَستاش زؤر وردةكاري
مندالَيم لة بير ماوة و هةنديَ جار ئاخ هةر دةلَيَي دويَنيَية. مرؤظ تا
بة ذمارةي سالَةكاني تةمةن لة مندالَي دوورتر بكةويَتةوة، لاي نزيكتر و
خؤشةويستترة. بة شيَكي ميَشكي مرؤظ ئةو يادةوةرييانةي تيَدا ثاريَزراوة
و من لةوةدا بةختيَكي ضاكم هةبوو كة خاوةني مةغزةنيَكي طةورةم لة
يادةوةري، من تةنانةت باخضةي ساوايان و سالَةكاني سةرةتاييم بة رِووني
لة بيرة و هةنديَ جار ديَنةوة ناو ضيرؤكةكانم. من تةنها 4 سالَي يةكةمم
بير نيية و ئةو 4 سالَةش بة هؤي طيَرِانةوةي دايك و باوكم و خوشك و برا
طةورةكانمةوة كة هةر يةكة و شتيَكيان بؤ طيَرِاومةتةوة، كة واي ليَ
هاتووة ئةو 4 سالَةش زؤر ثيَم غةريب نةبيَت. بة هةرحالَ، نووسةران
هةميشة ئيشيَكي زؤريان بة مندالَيي خؤيانة و بة نووسين دةيانةويَ
بطةرِيَنةوة، ئةوةشي هةولَ و فيَلَةكاني لة نيَو نووسيندا بؤ طةرِانةوة
زؤرتر و جوانتر بيَت، تيَكستةكةشي جوانتر دةبيَت.
رِابةر فاريق: ئةو ديمانةي كة لة كتيَبي (نووسينةوةي درِك)دا داتناوة،
لة رِستةيةكدا نووسيوتة: (تيَكستي جوان ئةو تيَكستةية كة دةرةوةي خؤي
جوان دةكات). لةويَدا مةبةستت ئةوةية كة ئيَمة ثتر دةبيَ ثشت بة
رِامان و فةنتازياكانمان ببةستين بؤ نووسيني دةقيَك كة بةرطةي زةمةن
بطريَت. بةلاَم ثيَت وانيية كة ضيرؤكنووسي باش بتوانيَ بة شيَوةيةكي
فةنتازي واقيع بنووسيَتةوة؟ مةبةستم ئةوةية كة طةمةيةكي زؤري لةطةلَدا
بكات و هةلَيبوةشيَنيَتةوة و بة شيَوةيةك بة كاري بهيَنيَت كة لة
خزمةتي دةقدا
بيَت؟
ئارام كاكةي فةلاح:
من لةو ضاوثيَكةوتنةدا كة لة كتيَبي (نووسينةوةي درِك)دا دانراوة،
باسم لة كؤثي كردني واقيع كرد و هةنديَ تيَكستي باشي نووسةراني
هةشتاكان كة دنياي واقيعي دةرةوة ئةو تيَكستانةي جوان كرد كة دةبواية
بة ثيَضةوانةوة بواية، تؤ ئةطةر ثشت بة فةنتازيا و خةيالَ نةبةستي،
واقيع بة تةنها كؤمةكت ناكات بؤ نووسيني تيَكستيَك كة تةمةني دريَذ
بيَت و ماوةيةكي زؤر بميَنيَتةوة. تؤ ئةطةر واقيع وةكوو خؤي
بنووسيتةوة، ئةوا دواي نةماني ئةو واقيعة و طؤرِاني، ئيتر ئةو تيَكستة
بير دةضيَتةوة. ئةطةر بة رِيَكةوتيش تيَكستيَكي باش بة بيَ خةيالَ
بةرهةم هات كة ئةم رِيَككةوتة لة هةشتاكاندا زؤر رِووي دا، ئةوا ئةو
تيَكستانة وةك ديكؤميَنتيَكي ميَذوويي دةميَننةوة و دةخويَندريَنةوة،
نةك وةك دةقيَكي ئةدةبيي. هةلَوةشاندنةوةي واقيع و جاريَكي تر دروست
كردنةوةي طةمةيةكي سةختة و هةروا ئاسان نيية و بة هةموو كةسيَك
ناكريَت. من لة شويَني تريش ئةم قسةيةم كردووة كة زةحمةترين شت لة
نووسيندا رِاطرتني ئةو هاوسةنطييةية لة كة نيَوان خةيالَ و واقيعدا
دروست دةكريَ، تةنها نووسةري زؤر باش دةتوانيَ بةلاَنسي ئةو دووانة
ثيَكةوة رِابطريَ و خويَنةر لة نيَوانياندا بهيَنيَت و ببات و ديلانيَي
ثيَ بكات. بيَنة بةرضاوي خؤت؛ تؤ فيطوريَكت هةية لة قورِ، ئةوا تيَكي
دةدةيتةوة و شتيَكي تةواو تازةي ليَ دروست دةكةيت، هيَندة جوان دروستي
دةكةيت و ثرِي دةكةيت لة سيحر و ئةفسوون كة كةس بير لة فيطورة كؤنةكة
ناكاتةوة، ئةطةر بيريشي ليَ بكاتةوة خةفةتي بؤ نةخوات كة لة دةستي
داوة، بةلَكوو هةست بكات ئةم فيطورة تازةية دنياي لة لا طؤريوة و بة
جؤريَك لة جؤرةكان جوانتريشي كردووة.
رِابةر فاريق: ثيَمواية دوو لة ئةركةكاني هةر نووسينيَكي باش جولاَندن
و طواستنةوةن، واتة ئةفسوونمان بكات، لةهةمان كاتيشدا دوورمان بكاتةوة
لة خؤشمان، ئةمانةش لة سةروةختي خويَندنةوةدا بةرجةستة دةبن. بة دةر
لةمانةي كة تيشكم خستة سةريان، يان لةوانيش كاريئةطةرتر، ض ئةركي ديكة
هةية بيخةيتة ئةستؤي نووسين، بة تايبةتي ضيرؤك كة بةرِيَذةيةكي
يةكجار كةم دةخويَنريَتةوة لة ناو خويَنةراني
ئيَمةدا؟
ئارام كاكةي فةلاح:
لة رِاستيدا مةرج نيية هةموو كاتيَك نووسين لة خؤمانمان دوور بخاتةوة،
جاري وا هةية يةكجار بة ثيَضةوانةوةية، مةبةستمة بلَيَم كة نووسين جاري
وا هةية نةك لة خؤتت دوور ناخاتةوه، بةلَكوو زؤر بة قوولَي بة خؤتت
دةناسيَنيَت. هةنديَ تيَكستي باش هةن كة زياتر دةتكةنة هاورِيَي خؤت و
بة دنيا و نهيَنييةكاني خؤتت ئاشنا دةكةن، جاري وا هةية دواي
خويَندنةوةي تيَكستيَكي زؤر باش سةرت لةوة سورِدةميَنيَ بؤ هيَندة
ثيَوةنديت لةطةلَ خؤتدا ثيَش ئةم خويَندنةوةية لاوازبووة و تؤ ثيَت
نةزانيوة، خويَنةري جياواز ثيَوةندي جياواز لةطةلَ تيَكستدا
دةدؤزيَتةوة و رِةنطة ئةمةش ئةركيَكي طرنطتري نووسين بيَت. بة دةر
لةوة دوو ئةركةي تر كة تؤ باست كردن، بيَطومان ئةركي تر زؤرن، وةك
طؤرِيني تيَرِوانينمان بةرانبةر بة ذيان و مرؤظ و ثيَوةندييةكان،
دةولَةمةندبوونمان بة ئةزمووني نويَ و بةهيَزبوونمان بةرانبةر بة ذيان
و فرميَسك و دةردةكاني. جاري وا هةية ضيرؤكيَكي جوان، رِؤمانيَكي بة
نرخ، هةستيَكت ثيَ دةبةخشيَ كة ئةمة دووةم جارة دةذيت. بة هةرحالَ، من
خؤم هةستي وةهام هةبووة و هيوادارم زؤر كةسي تريش هةمان هةستيان
كردبيَت. يان ثالَةوانةكان هيَندة نزيك بن ليَتةوة كة هةست بكةيت
تةمةنيَكة دةيانناسيت و هةميشة لة يادةوةريتدا دةذين. بؤ ئةوةش كة تؤ
دةلَيَيت كة خويَنةري ضيرؤك لاي ئيَمة بة رِيذةيةكي كةم
دةخويَندريَنةوة، جيَطاي داخة و لة ئةوروثادا ضيرؤك خويَنةريَكي يةكجار
زؤري هةية و لةطةلَ رِؤماندا بة شيَوةيةكي زؤر فراوان
دةخويَندريَنةوة
رِابةر فاريق: ماوةي دوو سالَ هيض ضيرؤكيَكت بلاَونةكردةوة، ئةوةي
هةستيشم ثيَ كردبيَت خويَنةراني كورد ثتر مةبةستيانة نووسةر- ضيرؤكنووس
بةردةوام بيَت، نةك لة ماهييةتي دةق قوولَترببيَتةوة، ثيَم واية ئةم
وةستانةي تؤش بؤ ثتر قوولَبوونةوة و ئةطةران بووة بؤ ئةزموونةكاني
ديكةت، جوايةزيشت كردووة لة بةشداري كردنةوةت، ليَرةدا، ثيَت واية
هةموو نووسةريَكيش ثيَويستي بةمة هةبيَت كة لة ماوةي ضةند سالَيَكدا
يان دواي ئةزموونيَك بوةستيَت، تا ئةزمووني داهاتووي قوولَتر و ضرِتر
ثيَشكةش بكات؟ ليَكدانةوةت ضؤنة بؤ ئةو شيَوة بيركردنةوةي ئةو تةرزة
خويَنةرانة؟
ئارام كاكةي فةلاح:
بةلَيَ رِاستة، من بؤ ماوةي دوو سالَ هيض ضيرؤكيَكم نةنووسي و بة
هيَمني دةستم كردةوة بة خويَندنةوةيةكي جياواز لة جاران و بة ضاويَكي
تر و دةرطايةكي ترةوة ضوومةوة ناو ضيرؤكي كوردييةوة، دةرةنجامةكةيم بة
رِووني لةو ضاوثيَكةوتنةي لة كتيَبةكةداية باس كردووة، بؤية بة
ثيَويستي نازانم دووبارةي بكةمةوة، با هةر نووسةريَكيش خؤي برِيار بدات
ئةطةر ثيَويستي بة ماوةيةك هةبيَت تيايدا تةنها بة قوولَي تيَكستةكان
بخويَنيَتةوة، بة بيَ ئةوةي ثيَويستي بةوة هةبيَ بنووسيَ، بة
ثيَضةوانةوة من لام واية خويَنةري جدي تيَكستيَكي قوولَي دةويَ ضيَذي
ليَ ببينيَت، نةك بةردةوام نووسينيَكي بيَ تام، بةو جؤرةي وةك ئيَستا
هةية. نووسين ئةطةرانة، بةلاَم ئةطةرانيَك نيية بة ثياسةوة و دةستيشت
بخةيتة طيرفانةوة، بةلَكوو ئةطةرانيَكي شيَتانة و ثشكنينيَكي هةميشةيي
و تيَرِامانيَكي قوولَة لة رِابردوو و ئيَستاو داهاتوو، من سةدةها
ثرسيارم لة ضيرؤكي كوردي هةبوو كةس وةلاَمي نةدةدامةوه، ناضاربووم خؤم
بة دواي وةلاَمةكاندا بئةطةريَم. دؤزينةوةي هةنديَ لة وةلاَمةكان
تيَرِوانيني منيان بؤ ضيرؤكي كوردي طؤرِي و ئيتر منيش ناضاربووم بة
شيَوةيةكي تر بنووسم و ئةزمووني تر تاقي بكةمةوة.
رِابةر فاريق: لة هةمان ديمانةدا طوتووتة: (طوماني تيا نيية كة نووسين
بة كوردي رِؤذيَ لة رِؤذان وةك شتيَكي ثيرؤز سةير كراوة، وةك تفةنطيَ
كةسيَك هةلَي دةطريَ و ثاريَزطاري لة مانةوةي خؤي و نةتةوةكةي دةكات و
دذ بة دوذمنةكاني دةجةنطيَ)، ئةمة بؤ ئيَستاش طونجاوة، واتة ئيَستا لة
بري ئةوةي قةلَةم دذي دوذمني ميللةت بة كار بهيَنن، دذ بة نووسيني
هاونيشتمانييةكانيان بة كار دةهيَنن، جا بؤوةي ئةو ثيرؤزييةي كة باسي
دةكةيت (ئةويش هيَشتا كالَ نةبووةتةوة، وةختي رِةخنة نووسين لةسةر
بةرهةمي طةليَك نووسةريش ئةم خالَة بة تةواوي هةستي ثيَ دةكردريَت).
هاوكات تفةنطةكةيش، بؤئةوةي ئةم شتة لؤكالَيي و بيَ بةهاية نةميَنن و
طرنطي بة خودي داهيَنان بدريَ، ضي كؤمةكمان دةكات بؤ وردو خاشكردني ئةو
بنةما ويَرانانة و بيناكردنةوةيان بة شيَوةيةك كة خزمةت بة رِةوتي
ئةدةب بكات؟
ئارام كاكةي فةلاح:
من برِوا ناكةم نووسين بة كوردي لاي ئيَمة ئيَستا ثيرؤز بيَت، رِةنطة
لة ثارضةكاني تري كوردستاندا بةو ثيَيةي بة جؤريَك لة جؤرةكان
قةدةغةية، بةلاَم لاي ئيَمةش رِؤذيَ لة رِؤذان وةها بوو، ئيَستا لاي من
نووسيني جوان ثيرؤزة بة هةر ض زمانيَك بيَت طرنط نيية، بؤ بةشي دووةمي
ثرسيارةكةشت ئةوةي كؤمةكمان دةكات خويَندنةوةيةكي قوولَتري تيَكستةكانة
و من لة شويَني تريش باسم كردووة و دةبيَ ئيَمة كةسانيَكمان هةبن كة بة
رِاستي رِةخنةطر بن و خؤيان بؤ ئةو بوارة دانابيَت و بة قوولَي ئةو
قووتابخانة رِةخنةييانة بناسن و بتوانن ئةو تيَكستة جوانانةي ئيَمة
(ئةطةر بة رِاستي هةبن)، شي
بكةنةوة.
رِابةر فاريق: طةليَك لة نووسةراني ئيَمة لة بري ئةوةي بة ثيَشكةشكردني
دةقي ئيبداعيي وتوويَذ لةطةلَ دةوروبةرو (ئةواني دي) بكةن، بة نووسيني
ساكار ستاييشي خؤيان دةكةن (تؤش لة شويَنيَكي هةمان ديمانةدا كةميَك
باست لةم حالَةتة كردووة). يان ثةنا دةبةن بؤ هاورِيَكانيان تا وةكوو
كةسي بة توانا باسيان بكةن، هةست ناكةيت ئةم تةرزة (خؤ طةورةكردنة)
زيان بة (ضييةتيي دةق) بطةيةنيَ و وةهميَكي زةمةنييش هةلَبرةخسيَنيَ بؤ
ئةوةي نووسةر ديار بكةويَ؟
ئارام كاكةي فةلاح:
بيَ طومان زياني ليَ دةدات بة تايبةتي لة (ئيَستا)دا، بةلاَم ئةطةر بؤ
ماوةيةكي دريَذخايةن سةيري بكةين، ئةوا زؤر طرنط نيية، ئةو خؤطةورة
كردن و نووسينة درؤيانة زؤر ناذين، كةس بة مةدحي درؤ و ثياهةلَداني
نارِاست نابيَ بة نووسةر، لة رِاستيدا دادطاي ميَذووي ئةدةب زؤر لة
دادطاي رِاستةقينة رِاستطؤترة، لة دادطاي رِاستةقينةدا زؤر جار رِيَي
تيَ كةوتووة كة بيَ تاوان وةك تاوانبار خراوةتة زيندانةوة، تاوانباريش
بة بيَتاوان لة قةلَةم دراوة و سةربةست كراوة، بةلاَم ميَذووي ئةدةب
رِيَطة بةو هةلَةية نادات، ئةطةر كةسيَك تةنانةت سةد سالَيش مةدحي
درؤينة بكريَت، ئةوا دوايي هةر بةسةر خؤيدا دةشكيَتةوة. دةتوانم
نموونةيةكي زؤر سادةش بهيَنمةوة كة رِةنطبيَ زؤر كةس برِوا نةكات و
ثيَي هةزم نةكريَت، ئةويش (مايكؤفسكي)ي شاعيرة، ئايديؤلؤذيا و دةسةلاَت
ثلة و ثايةيةكي زؤريان ثيَ بةخشي، بةلاَم ئيَستا لة رِووسيادا وةك
شاعيريش باس ناكريَت و هةر ناشخويَندريَتةوة.
رِابةر فاريق: ئةو ضةند ضيرؤكةي كة لة كتيَبي (نووسينةوةي درِك)دا هةن،
تةواو جياوازن لةطةلَ ئةزموونةكاني ثيَشووترت، وةك كؤمةلَة ضيرؤكي
(ويَنةكان دووبارة دةبنةوة) و ضةند ضيرؤكيَكي ديكةشت. با ليَرةدا
بثرسين: ضؤن توانيت جوايةز بيت لة هاوئةزموونةكانت، لة كاتيَكدا
زؤربةي ضيرؤكنووساني ئيَمة تةنها لة رووي هةلَبذاردني بابةت و
مامةلَةكردن لةطةلَ كارةساتةكاندا -تؤزيَك- لةطةلَ يةكتريي
جوايةزن؟
ئارام كاكةي فةلاح:
بؤ من هةموو ضيرؤكيَك دنيايةكي تايبةت و رِووداويَكي ناوازةية كة
دووبارةبوونةوةي نيية، نازانم بؤ هاوئةزموونةكانم، بةلاَم من لةطةلَ
خؤشمدا حةز دةكةم جياواز بم، ئةو ضيرؤكانةي تريش كة دواي كؤمةلَة
ضيرؤكي (نووسينةوةي درِك)ةوة نووسيومن، هةر تةواو جياوازن. ضيرؤكةكاني
وةك (باوكي ناو تةلةفؤن) و (ئةو كورِةي لة زؤر كةس دةضيَت) و (من بة
بوكيَكي طةورةوة) و (دلَيَك لة كةلاوة)، هيضيان لة يةكتريي ناضن، ئةوةش
مةبةستي منة كة خويَنةران لةسةر يةك بابةت و شيَوازي نووسين
رِانةهيَنم، بؤ ئةوةي زوو بيَ تاقةت نةبن لة ضيرؤكةكانم.
رِابةر فاريق: ضي لةو واقيعة تالَة بكةين كة خةيالَ و فةنتازيا ناتوانن
بيطؤرِن؟
ئارام كاكةي فةلاح:
ئةمةش يةكيَكي ترة لة ثرسيارة جوانةكاني تؤ. تاقة شتيَك ئيَمة بتوانين
بيكةين ئةمةية كة قةت ثشتمان سارد نةبيَتةوة و قةت بيَ ئاوات نةبين لة
طؤرِيني. خةيالَ و فةنتازيا خؤيان ناتوانن واقيع بةو شيَوةيةي ئيَمة
دةمانةويَ بطؤرِن، ئةوةي واقيع دةطؤرِيَت سياسييةكانن و ئةوانةشن كة
برِيارةكانيان بة دةستةوةية، دةنا ضيرؤكيَكي جوان، رِؤمانيَكي طةورة،
ثارضة مؤسيقا و شيعر و طؤرانييةك واقيعيان بؤ ناطؤردريَت، بةلاَم ئةمة
ئةوة ناطةيَنيَت كة هيضيان بؤ ناكريَت، ذانرة ئةدةبيي و هونةرييةكان
دةتوانن دةستكاريي بيركردنةوةي مرؤظةكان بكةن و ئامادةيان بكةن بؤ
طؤرِان، بةهيَزيان بكةن و وةهايان ليَ بكةن جوانتر دنيا و ذيان و
ثيَوةندييةكان ببينن، ئةدةب و هونةر سةروكاريان تةواو لةطةلَ رِوحي
مرؤظداية و لة ناو ئةو روحةدا كاري تةواو دةكةن، كة ليَرةوة مرؤظةكةت
طؤرِي، بة هؤي مرؤظةكةوة واقيعيش دةطؤرِيت، بةلاَم ئةم طؤرِينة هيَندة
خاوة زؤر جار تووشي نائوميَديمان دةكات و هةست بة رِةشبينييةكي تةواو
دةكةين، تةنانةت ثيَمان وا دةبيَت كة هيضمان بؤ ناكريَت، بةلاَم وةها
نيية، ئةوةي سةروكاري لةطةلَ ئةدةب و هونةرداية طةورةترين هيَزة بؤ
طؤرِيني دنيا.
رِابةر فاريق: نووسةران هةميشة لة سةفةريَكدان لةطةلَ خؤيان و لةطةلَ
دنيادا، ئاخؤ تؤ لةو سةفةرةتدا طةيشتوويتة
كويَ؟
ئارام كاكةي فةلاح:
ثرسياريَكي جوان و زةحمةتة. من نازانم لة كويَدام، بةلاَم ئةوة دةزانم
هةموو بةيانييةك كة لة خةو رِادةثةرِم هةست دةكةم ئةمرِؤ دةست بة ذيان
و نووسين دةكةم، لةطةلَ هةردووكياندا هةموو رؤذيَ نهيَنيي تازة لة
يةكتريدا كةشف دةكةين و قةتيش تيَر لة يةكتريي ناخؤين. ضةند رِقم لة
ذيانة، هيَندةيش حةزم لة نووسينة و ضةند رِقم لة نووسينة، هيَندةش
حةزم لة ذيانة، نازانم ذياني من بة بيَ نووسين ض شيَوةيةكي لة خؤ دةطرت
و ض مانايةكي دةبوو، بةلاَم دلَنيام زؤر ئاسوودةتر و بةختةوةرتر
دةذيام وةك لة ئيَستام.
بيؤطرافيا:
- لة سالَي 1963دا لة شاري سليَماني لة دايك بووة.
- لة سةرةتاي هةشتاكانةوة دةنووسيَت.
- بةكالؤريوسي هةية لة زانستي فيزيا، لة زانكؤي موسلَ.
- مانطي نؤي سالَي (1986) ولاَت بة جيَ دةهيَلَيَت.
- بؤ ماوةي (3) سالَ لة زانكؤي خاركؤف، لة ئوكراينا زمانةكاني: رِووسي
و لاتيني و ئةدةبي ئينطليزي و ئةدةبي رِووسي خويَندووة.
- لة سالَي 1991يشةوة لة شاري ستؤكهؤلَم- لة ولاَتي سويَد نيشتةجيَية.
- بةرهةمةكاني لة زؤربةي كؤوار و رِؤذنامةكاني ناوةوة و دةرةوةي ولاَت
بلاَودةكاتةوة.
خاوةني ئةم بةرهةمانةية:
- زيَراب، كؤمةلَة ضيرؤك، ضاثي يةكةم، سويَد، سالَي
(1991).
- ضاوةرِواني، رِؤمان، ضاثي يةكةم، سويَد، سالَي
(1992).
- بةيازي طولَفرؤشيَك، كؤمةلَة ضيرؤك، ضاثي يةكةم، سويَد، سالَي
(1998)، لة بلاَوكراوةكاني نيَوةندي رِةهةند بؤ ليَكؤلَينةوةي
كوردي.
- ويَنةكان دووبارة دةبنةوة، كؤمةلَة ضيرؤك، ضاثي يةكةم، سليَماني،
سالَي (2003).
- نووسينةوةي درِك، كؤمةلَة ضيرؤك، ضاثي يةكةم، سليَماني، سالَي (2007)
لة بلاَوكراوةكاني (دةزطاي ئاويَنة).
تيَبيني: ئةم هةظثةيظينة بة دوو بةش كراوة، بةشيَكيان لة كؤواري
(نةوشةفةق) و بةشيَكي ديكةيشيان لة كؤواري (رِامان)دا بلاَو بووةتةوة